Roma'nın Çöküşü ve Kurşun Zehirlenmesi Teorisi
 

Roma İmparatorluğunun neden çöktüğü tarihçiler arasında hep tartışma konusu olagelmiştir. Bu konuya getirilen açıklamalardan biri de kurşun zehirlenmesi teorisidir. Bu teori jeokimyacı Dr. Jerome O. Nriagu tarafından 1983 yılında New England Journal of Medicine'da yayınlanan bir makalede dile getirildi. Bazı Roman aristokratlarında görülen çılgınlık, davranış bozuklukları ve gut hastalığı da bu teoriye bir delil olarak gösteriliyordu. Romalılar su taşımacılığını kurşun borularla yapıyorlardı. Yiyecek ve içeceklerini kurşun kaplarda saklıyorlardı. Makyaj malzemeleri ve kozmetik ürünleri kurşun içeriyordu. Bazı tarihçiler bu durumun Roma İmparatorluğunun gerilemesinde ve çöküşünde önemli rolü olduğuna inanıyor. Çünkü kurşun zehirlenmesi doğurganlığı azaltmakta ve zihinsel yetileri felce uğratmaktadır. Böylelikle de aristokrat sınıf devleti doğru dürüst yönetemez hale gelmişti. Kurşunlu besinlerle kısırlaşan, yeterince çoğalamayan, üstelik zeka ortalamaları da giderek azalan Romalılar güneyden Arapların, doğudan Macarların, kuzeyden İskandinavya’lıların saldırılarına direnememişler.

Ancak bunun spekülatif bir teori olduğunu iddia eden araştırmacılar da var. İngilizce’m yetersiz olduğu için bu kaynaklardan yeterince istifade edemiyorum. Ama İngilizce’si olan birileri bizi aydınlatırsa sevinirim.

Roma'nın çöküşü epey derin bir konu...

Bazılarına göre Batı Roma İmparatorluğunu barbarlar çökertti. Aslında barbarlar sadece hasta Roma'ya son darbeyi vurmuştur...

Roma'nın yıkılışı onun giderek büyümesi, mevcut kaynaklarını sonunu kadar sömürmesi, bu sömürme ve büyümenin getirdiği karmaşık ve kompleks yapının sonunda sınırlara dayanması ile ilgili.

Gittikçe büyüyen ve önüne gelen kaynakları sömürmeyi düşünen bir yapının enerji ihtiyacı ve giderleri artacaktır. Bu yapı bu sorunu çözmek için yine gittikçe büyümeyi, büyümeyi ve daha da karmaşık hale gelmeyi seçebilir. Roma bunun üzerine kurulu bir düzen kurmuş idi: büyüme, büyüme, sömürme, ele geçirme, ele geçirdiklerini kontrol etme vb.

Başlarda bu strateji işe yaradı Roma giderek büyüdü. Büyüdükçe daha çok sömürdü: toprak erozyona uğradı, ekolojik çevre tahrip edildi, orta sınıf neredeyse yok oldu, köle sayısı inanılmaz biçimde arttı. Hızlı büyüme, kaynakları sömürme ve karmaşık bir yapı haline gelmenin bir bedeli vardır. Belli bir süre sonra sınırlara ulaşabilirsiniz. İşte Roma da bu sınırlara ulaştı ve belli bir noktadan sonra ihtiyaçlarını karşılayacak düzeyde elindeki kaynakları sömüremedi.

Örneğin zenginlerin ve soyluların lehine olacak şekilde orta sınıfın fakirleştirilmesi, derin bir yoksulluğa sürüklenmesi ve topraklarının elinden alınmasının bedeli ağır oldu. Böylelikle sınıflar arası mücadele, gerilim ve çekişme en yüksek düzeye kadar çıktı. Fakat bu sınıflar arası kavga ve çekişme yüzünden Roma’da cumhuriyet son buldu; Roma imparatorların, generallerin eline geçti. Diğer yandan bir imparator öldüğünde yenisinin seçilmesi büyük kargaşalar, savaşlar ve gerilimler oluşturuyordu. Bu kargaşa, generaller arası rekabet ve savaş yüzünden Roma olağanüstü bir kaynak harcıyor ve zayıf düşüyordu. Roma'da vatandaşlar önceden askerlik yapardı ve fakat daha sonra Roma ordusu giderek paralı askerlerin gücüne dayanmaya başladı. Paralı orduyla belli bir yere kadar savaşabilirsiniz, sömürünün çok ileri boyutlara varması ve şiddetli olmasından dolayı Romalı orta sınıf halkının büyük çoğunluğu artık askerlik yapacak bir durumda değildi, çünkü sömürü o kadar ileri boyutlara varmıştı ki orta sınıf neredeyse köle mertebesine inmişti ve Roma’ya bağlılıkları önemli ölçüde azalmıştı. Paralı askerler ise Roma için değil para kazanmak için savaşıyorlardı. Roma büyüdükçe orduya olan ihtiyacı da büyüdü. Ve sonunda inanılmaz büyüklükte bir ordu ve bu ordunun büyük masrafları oluştu. Orta ve aşağı sınıftan halkın Roma ile olan bağları neredeyse tümüyle kopmuştu, buna karşı halkın üzerinde olan vergiler giderek arttı.

Roma ise içte ve dışarıda (barbarlar vb.) arasında giderek sıkışmaya başladı. En sonunda ise hasta olan Roma'ya son darbeyi barbarlar vurdu.

Bunun için şunları okumakta fayda olabilir:

1. Joseph A. Tainter, The Collapse of Complex Societies, 1988

2. Alan Woods, The class struggle in the Roman Republic – The rise of Julius Caesar and the Fall of the Republic, 2009

http://www.marxist.com/class-struggl...public-one.htm

3. Karl Kautsky, Foundations of Christianity, 1908

http://www.marxists.org/archive/kautsky/1908/christ/

4. Deforestation during the Roman period:

http://en.wikipedia.org/wiki/Defores...e_Roman_period

5. Conflict of the Orders:

http://en.wikipedia.org/wiki/Conflict_of_the_Orders

6. Ronald Wright, İlerlemenin Kısa Tarihi, Versus Yayınları 2007

7. Michael Grant, The Fall Of Roman Empire, 1997

Jerome Nriagu yazdığı bir kitapta kurşun zehirlenmesinin Roma'nın çöküşüne katkı da bulunduğunu iddia etmişti.

Ama birçok tarihçi, ekonomist vb. Roma'nın çöküşünde kurşun zehirlenmesinden ziyade diğer faktörlerin etkili olduğunu belirtiyor.

Kaynak burada.

Bununla birlikte John Scarborough bu teze karşı çıkıyor ve Jerome Nriagu'nun birçok veriyi çarpıttığını, yanlış verileri kullandığını belirtiyor. Jerome Nriagu'ya göre eski yöneticiler kurşun zehirlenmesinin farkında idiler ve kurşun zehirlenmesi yaygın değildi.

http://en.wikipedia.org/wiki/Decline...e_Roman_Empire

Roma'nın yıkılışı konusu hala tartışılıyor. Hala yeni tezler ortaya konuluyor. Örneğin Peter Heather yazmış olduğu The Fall of the Roman Empire,(2005) isimli kitapta iç faktörlerden ziyade Roma'nın yıkılışında dış faktörlerin- barbarların- belirleyici olduğunu yazıyor.

Ama şu da var: Evet barbarlar Roma'yı yendi, çünkü barbarlar çok güçlüydü. Peki Roma neden yenildi, barbarlardan güçsüz olduğu için değil mi? Roma yenildi çünkü Roma barbarlardan güçsüzdü. Roma'nın yeterince güçlü olamaması da iç faktörlerle ilgili.

Öte yandan tarihçi William H. McNeill, bazı salgın hastalıkların Roma'yı güçsüz düşürdüğünü söylüyor. Bu faktöründe üzerinde durulması gerekebilir.

Pek mantikli bir teori degil bence.

Kusura bakmayın 472. iletide bir yanlışlık olmuş:

Alıntı:

Jerome Nriagu'ya göre eski yöneticiler kurşun zehirlenmesinin farkında idiler ve kurşun zehirlenmesi yaygın değildi

ifadesi

şeklinde olacaktı.

Yanlışlık için özür dilerim.

Guncelleme.