Muhammed'den bahseden Ermeni tarihçi ve piskopos Sebeos
 

Muhammed'den bahseden harici kaynaklar arasında sayılan Sebeos'tan bahsedeceğim.

Ermeniler bir araya gelip, 7. yüzyılda bir Ermeni tarihi/anlatısı yazmışlar. Bu anonim yazılar, 1672 yılında bulunmuş ve 7. yüzyılda yaşadığı söylenen Sebeos ismindeki piskoposun, bu yazıları yazdığı lanse edilmiş. Bu yazıların/yazarın bilinemezliği yüzünden, bu metne 'Pseudo-Sebeos' denmiş.
https://en.wikipedia.org/wiki/Sebeos
Yani okuyacağımız her şeye şüphe ile yaklaşabiliriz, yaklaşmak zorundayız.

Zaten metnin içerisindeki tutarsızlıklar, bize bunu söylüyor.

Diyelim ki, böyle bir piskopos var ve bu kişi İslam ya da Muhammed hakkında ne yazmış, bakalım.
Alttaki kitabın iki sayfası önemli. 87 ve 88. sayfa.

87. sayfada Yahudilerin Edessa'da oldukları ve sonrasında güneydeki çöle, Arabistan'daki İsmailoğullarının yanlarına gittikleri yazıyor. Bu bahsedilen bölge, o dönem Gassanilerin yaşadığı yerler.
Eklenti 280
Eklenti 281
Eklenti 282
Gassaniler monofizit hristiyanlar. Yani, Heraklius zamanında Urfa'daki yahudiler, güneydeki hristiyan kuzenleri İsmailoğullarının yanlarına kaçıyorlar.
Eklenti 283
88. sayfanın başında yahudilerle bu insanların, yani hristiyan arapların tapınçlarının birbirlerine benzemediğinin altı çiziliyor. Sonra asıl mevzudan bahsediliyor;

''O sıralarda İsmailoğullarından Muhammed adında bir tacir vardı.''

Gassanilerin başkenti Jabiyah, Edessa'nın(Urfa) çok uzağında bir yer.
https://en.wikipedia.org/wiki/Jabiyah
Urfa ile Jabiyah arasında önemli diyebileceğimiz Palmira ve Şam şehirleri var. Yani bu bahsedilen tacir, Sebeos'a göre Jabiyah, Şam ya da Palmira'da olmalı.

Muhammed adındaki tacirin altını çizdiği şey,
İbrahim ve İbrahim'in oğulluğu meselesi.

Muhammed ismindeki tacir, Kudüs'ün kuzeydoğusundaki çöldeki İsmailoğullarına gidiyor ve bu kişileri boş tapınçlardan döndürüyor.

O dönemde, o bölgedeki insanlar hristiyansa(öyle), o halde bu hristiyanları yahudiliğe döndürmüş olmaz mı?!

''Siz İsmail'in oğullarısınız ama siz de bizim gibi İbrahim'in oğullarısınız'' deniyor.!

Vadedilmiş topraklardan bahsediliyor aslında.!

Zaten Muhammed'in ortaya çıktığı an, Yahudilerin İsmailoğullarının yanına kaçtığı anda oluyor.

Muhammed ''Allah, İsrail'i sevmekle vadine uygun davrandı.'' demiş. Bu nasıl açıklanabilir ki.!

Muhammed'in, peygamberliğinden ya da mesihliğinden de bahsedilmiyor.!

Muhammed'in adının geçtiği paragraftan sonraki paragraf, konuyu daha da karman çorman hale getiriyor.

Çünkü burada, İsmailoğullarının Sina yarımadasında toplandıklarından bahsediliyor.!

Urfa'nın güneyindeki çöldeki Arabistan'dan bahseden metin, bir paragraf sonra Sina yarımadasındaki İsmailoğullarından bahsetmeye başlıyor.
Burada yahudilerin ve arapların, yani İsrailoğulları ile ismailoğullarının Roma'ya karşı bir ittifak yaptıklarını görüyoruz.

Daha önce Arap fetihlerinin yahudiler sayesinde yapılmış olabileceğinden bahsetmiştim. Sebeos'un bu ittifakın altını çizmiş olması önemli. Buna rağmen bu yazılanları ciddiye alamıyorum.

Müslümanlar bu yazılanlar arasında, sadece 'Muhammed adındaki tacir' ifadesini gerçek kabul edip, diğer yazılan her şeyi yok sayıyorlar.

Cımbızlama işte bu.

Mekke, Medine, İslam, peygamberlik ya da Kuran.
Bu konularda tek kelime yazılmamış.

Sebeos'a atfedilen bu yazılara asla güvenemiyeceğimizi, yine aynı kitaptan bir örnekle göstereyim.
Bir yerde Muaviye'nin Asuristan'da olduğundan bahsediliyor. Asuristan şurası.🙃
https://en.wikipedia.org/wiki/Asoristan

''Vardapet Gevond'un Ermeni Tarihi'' isimli kitap şöyle başlıyor;

''Önce Amir Al Mumnin olarak bilinenlerden bahsedeceğiz. Mahmet 20 yıl iktidarda kaldıktan sonra öldü. Dindar, tanrıyı memnun eden Rum kralı Herakli'nin (saltanatının) on birinci yılında, (Mahmet'in) yerine otuz sekiz yıl (hüküm süren) Abu Bakr, Amr ve Otman geçti.''

Linke tıklayıp, kitabın iç sayfalarına göz atarsanız, bu ilk cümleleri görürsünüz;
https://www.kitapyurdu.com/kitap/var...ardapet+gevond

Sebeos 7. yüzyıl. Bu 8. yüzyıl. Burada daha net ifadeler beklersiniz ama yok.
8. yüzyılda Mahmet adında birisinin müminlerin emiri olduğu söylenmiş. Peygamber ya da kral gibi bir ifade yok. Kitabın geri kalanında MÜSLÜMAN kelimesi de yok.
Bu Ermeni kaynakta, İslam dininden veya müslümanlardan bahsetmemiş.
Şu kelimeler var; Hagarenler, Araplar, İsmailoğulları, Putperestler, Kafirler, Tacikler, Sarazenler.

Peki, bu MÜMİN kelimesinden ne anlamalıyız?
Alttaki kitabın iç sayfalarına gözatın lütfen.
https://www.kitapyurdu.com/kitap/kil...esi/60551.html
136. sayfada şu bölüm var;
''Niçin efendimiz İsa mesih için acı çekenler şehit ve mümin adını taşırlar''

Hristiyanlar müminse eğer, rahip Vardapet Gevond'un bahsettiği ''müminlerin emiri Mahmet'' ne anlama gelebilir?

Chat Gpt ile bu konuda biraz yazıştık. En son şu soruyu sordum ve verdiği cevap şöyle;

Soru; ''Sebeos ve Gevond'un yazdıklarına sonradan eklemeler yapılmış olabilir mi? Mahmet kelimesi sonradan eklenmiş olabilir mi?''

Cevap; ''Evet, bu olasılık akademik olarak ciddi şekilde tartışılır ve mantıklı bir soru. Erken dönem kroniklerde sonradan eklemeler ve müdahaleler sık rastlanan bir durumdur. Bunu adım adım açıklayayım:

1. Metinlerin geçerliliği ve el yazmaları

Hem Sebeos hem de Gevond'un orijinal yazmaları günümüze el yazması kopyalarıyla ulaşmıştır.
Bu kopyaların 7.–13. yüzyıl arasında farklı coğrafyalarda kopyalanmış olması kaçınılmazdır.
Kopyalama sürecinde:
Düzeltmeler,
Açıklayıcı eklemeler,
Tarihsel referans eklemeleri
yapılmış olabilir.

Yani, bugünkü elimizdeki metinler tamamen orijinal yazılar değil, bir kopya zincirinin ürünü.

2. "Mahmet" kelimesinin eklenmiş olma olasılığı

Bu kelime, kroniklerde Arap lideri için kullanılmış bir unvan veya isim olarak geçiyor.
Eğer kopyacılar veya sonraki redaktörler daha sonra İslam tarihini tanımışsa, "Mahmet" kelimesini ekleyip açıklayıcı bir bağlam vermiş olabilirler.
Akademik literatürde bazı tarihçiler bunu "sonradan müdahale ihtimali" olarak değerlendirir.

Deliller:

El yazmalarındaki farklı varyantlar:

Bazı kopyalarda "Mahmet" yerine sadece "lider" ya da "Arapların emiri" ifadesi geçer.

Metnin 8. yüzyılda yazıldığı iddiası ile kopya tarihleri:

9.–10. yüzyıl kopyalarında dini terimler ve "Müminler" gibi eklemeler görülür.

3. Akademik yaklaşım

Tarihçiler genellikle şunu yapar:

Orijinal anlatıyı Sebeos ve Gevond'un temel çerçevesi olarak kabul eder.
"Mahmet" veya "Müminler emiri" gibi ifadeleri daha sonraki kopyaların eklemeleri olasılığıyla birlikte yorumlar.
Bu nedenle bu tür ifadeler "dış gözle aktarılmış, güvenilir ama dikkatle yorumlanmalı" sınıfındadır.

4. Mantıklı sonuç

"Mahmet kelimesi sonradan eklenmiş olabilir mi?" → Evet, mümkün.
"Sebeos ve Gevond'un yazdıkları kesinlikle orijinal midir?" → Hayır, kopya zinciri nedeniyle değişmiş olabilir.
Bu, metinlerin tarihsel referans olarak tamamen geçersiz olduğu anlamına gelmez; ama metin eleştirisi yaparken dikkatle değerlendirilmelidir.''

Sanırım orijinali ortada yok ve evvel özel isimler adına 9. Yüzyılda yazılan İslam tarihini destekleyen elde başka "sözde" kaynak yok veya kaynak diye öne sürülenler 8-9. Yüzyıl sonrası atıflara dayanıyor.

Belirttiğin gibi, "Mahmed, Ahmed" vb. kelimeler, zamanında emir, lider, şef, kral olarak kullanılmış, 9. Yüzyılda tarihi yazıldıktan sonra, ilgili yerlere temsilen özel-leştirilmiş isimler eklenmiş olabilir.

Orijinalde: Müminlerin emiri
Kopyada: Müminlerin emiri "Mahmed(övülen, beğenilen, güvenilen, lider kişi)"... (atfen, atıf)

Zaten bütünlüklü İslam Tarihi de, geç (2 yüzyıl sonra) dönemde, evvel dönemine dair rivayet, efsane, atıf, atfen yazılmış...