Yapay Zekâ ve Nihilizm
 

Yapay zekâ, insanın son büyük icadı mı?

Sanayi Devrimi insanın kas gücünü, bilgisayar devrimi ise hesaplama yeteneğini büyük ölçüde makinelere devretti. Yapay zekâ ise ilk kez insanın zihinsel faaliyetlerini de otomatikleştirmeye başlamıştır. Bu nedenle yapay zekâ, önceki teknolojik devrimlerden niteliksel olarak farklıdır.

Bugün artık yalnızca fiziksel emek değil; yazılım geliştirme, hukuk, muhasebe, mühendislik, mimarlık, çeviri, tasarım, gazetecilik, eğitim ve hatta bilimsel araştırma gibi yüksek bilişsel beceri gerektiren alanlar da yapay zekânın etkisi altındadır. Otonom araçlar şoförlüğü, robotik sistemler fabrikalardaki işçiliği, gelişmiş cerrahi sistemler ise bazı tıbbi uygulamaları dönüştürmektedir. Bu eğilim devam ederse, insan emeğinin ekonomik değeri tarih boyunca hiç olmadığı kadar azalacaktır.

Bu noktada şu soru ortaya çıkmaktadır:

İnsan emeğine ihtiyaç duyulmayan bir dünyada, insanın toplumsal anlamı nedir?
Eklenti 336
Çalışmanın anlamı

İnsanlık tarihi boyunca çalışmak yalnızca gelir elde etmek anlamına gelmedi. Çalışmak aynı zamanda toplumsal statü, kimlik ve yaşam amacı üreten temel kurumlardan biri oldu.

Fakat yapay zekâ, ilk kez insanın üretim sürecindeki zorunlu konumunu sorgulatmaktadır.

Eğer makineler;

daha iyi hesap yapabiliyor,
daha iyi tasarlayabiliyor,
daha iyi teşhis koyabiliyor,
daha iyi araç kullanabiliyor,
daha hızlı öğrenebiliyorsa,

insan emeği ekonomik açıdan neden vazgeçilmez olsun?

Bu soru yalnızca ekonomiyle ilgili değildir; aynı zamanda varoluşsaldır.

Yapay zekâ ve nihilizm

Nihilizm, en genel anlamıyla yaşamın nesnel ve kendiliğinden bir anlamı olmadığını savunan felsefi yaklaşımları ifade eder.

Yapay zekâ bu görüşü doğrudan kanıtlamaz. Ancak insanın kendisini tarih boyunca tanımladığı birçok özelliği sorgulamaya açar.

İnsan kendisini;

en zeki canlı,
en yaratıcı varlık,
üretimin temel unsuru,
uygarlığın vazgeçilmez aktörü

olarak görüyordu.

Yapay zekâ bu varsayımların önemli bir bölümünü tartışmalı hâle getirmektedir.

Eğer insanın üretimdeki merkezi rolü ortadan kalkıyorsa, insanın kendisine yüklediği tarihsel anlam da ciddi biçimde sarsılmaktadır.

Bu nedenle yapay zekâ, nihilizmi güçlendiren en önemli teknolojik gelişmelerden biri olarak görülebilir.

Din açısından

Dinler tarih boyunca yalnızca metafizik açıklamalar sunmadılar; aynı zamanda bilgi, ahlak ve otorite kaynağı olarak da işlev gördüler.

Bugün ise insanlar birçok konuda bilgiye, tavsiyeye ve rehberliğe yapay zekâ aracılığıyla saniyeler içinde ulaşabilmektedir.

Bu durum dinlerin doğru veya yanlış olduğunu kanıtlamaz. Ancak onların bazı geleneksel toplumsal işlevlerinin teknoloji tarafından devralınabileceğini göstermektedir.

Üreme ve insanlığın geleceği

Bir diğer önemli dönüşüm ise insan ilişkileridir.

Gerçekçi konuşabilen, duygusal etkileşim kurabilen insansı robotların yaygınlaşması hâlinde, bazı insanların romantik veya cinsel ilişkiler için insan yerine robotları tercih etmesi mümkündür.

Doğurganlık oranlarının zaten tarihsel olarak düştüğü birçok ülkede bu eğilim daha da güçlenebilir.

Eğer insanların önemli bir kısmı çocuk sahibi olmayı bırakırsa, yapay zekâ yalnızca çalışma hayatını değil, insan türünün biyolojik devamlılığını da etkileyebilir.

Bu tartışmaya katkı sunan düşünürler

Bu görüşlerin tamamını savunmasalar da aşağıdaki düşünürler benzer sorunları tartışmaktadır:

Yuval Noah Harari: Yapay zekânın insan emeğinin değerini azaltabileceğini ve "işe yaramayan sınıf" tartışmasını gündeme getirmiştir.
Nick Bostrom: İnsanüstü zekânın insanlığın geleceğini kökten değiştirebileceğini savunur.
David Benatar: Antinatalizmin çağdaş temsilcilerindendir ve yeni insanların dünyaya getirilmesini ahlaki açıdan sorgular.
Thomas Metzinger: Yapay zekânın insanın kendisini algılama biçimini değiştireceğini savunur.
John Gray: Teknolojik ilerlemenin insan merkezci düşünceyi sorguladığını ve modern ilerleme anlatılarının da eleştirilmesi gerektiğini ileri sürer.

Sonuç

Yapay zekâ yalnızca yeni bir teknoloji değildir.

Belki de ilk kez insan, kendisini ekonomik, bilişsel ve yaratıcı alanlarda aşabilecek bir sistem geliştirmiştir.

Eğer bu süreç beklenen hızla devam ederse, insanlığın karşı karşıya olduğu en büyük kriz işsizlik değil, anlam krizi olacaktır.

Belki de geleceğin temel felsefi sorusu şudur:

Üretmesine ihtiyaç duyulmayan bir insanın varlığı hangi temele dayanacaktır?

Bu soruya verilecek cevap, yalnızca yapay zekânın değil, insanlığın geleceğini de belirleyecektir.

İleri okuma

Yuval Noah Harari – Homo Deus
Yuval Noah Harari – Nexus
Nick Bostrom – Superintelligence
David Benatar – Better Never to Have Been
Thomas Metzinger – The Ego Tunnel
John Gray – Straw Dogs
Martin Hägglund – This Life

Dipnot; Bu yazı, yapay zekayla benim 'yapay zekanın her şeyi anlamsızlaştırması' üzerine yaptığımız küçük bir tartışmadan doğdu. Bu yazıyı hazırlamasını yapay zekaya söyleyen benim ama yapay zekanın benim fikirlerimi radikal bulduğunu da söylemeliyim.