Giriş
Dinlerin doğuşunu ve gelişimini anlayabilmek için İlkçağ ve Ortaçağı bilmek gerektiğine inanıyorum. Gerçekten de sonraki dönemlerde yeni dinlerin çıktığına çok az tanık oluyoruz. Mistik düşüncelerin izleri modern çağlarda da devam etse bile insanların manevi etkinlik ihtiyaçlarını karşılayan birçok başka aracın olması giderek dinsel düşüncenin etkisinin azaldığı bir dünyaya götürüyor bizi. Halbuki bundan 3-4 bin yıl önce yazılan birçok metinden anladığımız şudur. İnsanoğlu binyıllarca gerçekle hayalin karışımı bir dünyada yaşamıştır. Örneğin Sümer, antik Mısır, yada antik Hint metinleri bize bunu oldukça açık şekilde gösterir. Elbette tüm *İlkçağ ve Ortaçağ boyunca miztisizmin egemenliğinden söz etmek mümkün değil. Örneğin antik Yunan devrinde tersine oldukça güçlü bir materyalist felsefe akımı görüyoruz. Yine Roma döneminde de bu akımdan etkilenenler var. Dinsel düşüncenin öne çıkışının, tarihsel olarak kapanma, gelişememe yada çöküş dönemlerine denk gelmesi bir rastlantı değil. Bunu hıristiyanlığın ortaya çıkış sürecinde apaçık görebiliyoruz. Burda bunu anlatmaya çalışacağım.
Bu temelden hareketle İslamiyetin gelişimini ele aldığımızda ise aynı şeyi göremeyiz. Tersine bir gelişme, serpilme dönemine denk gelmiştir. İslami akımlar buna dayanarak İslamiyetin bilime ve aydınlanmaya yaslandığı şeklinde bir iddia ortaya atarlar ki, İslami kaynakları bilen birisi için akılalmaz birşeydir bu. İslamiyetin ve hıristiyanlığın ortaya çıkışındaki bu ters durumun, bu çelişkili durumun açıklamasını ise İslam tarihine girdiğimde yapmaya çalışacağım. Hıristiyanlığın gelişim süreci ile İslamiyetin gelişim süreci birbirinden tamamen ayrıdır. İslamiyet açıkça bir devlet dini olarak ortaya çıkıp gelişir, devletin kanunlarını da beraberinde koyarken Hıristiyanlık tümüyle devletten uzak şekilde gelişip sonradan devlet ihtiyaçlarına göre şekillendirildi. Ama şimdilik bunu bir tarafa bırakalım.
Hıristiyanlığın ortaya çıkışını incelemeye Hıristiyanlıktan değil de tersine Roma’dan başlayacağız ve belki de daha çok Roma üzerinde duracağız. Roma’nın doğuş ve yükseliş dönemleri bizi bu yüzden çok ilgilendirmiyor. Çöküş süreci ile ilgileneceğiz daha çok. Yine de yükseliş sürecine ilişkin birşeyler söyleyeceğim.