[Andrew]

Ahlak'a Evrimsel Bakis

Ahlakin evrimsel kokeni, hem bilim insanlari tarafindan hem de felsefeciler arasinda tartisilmaktadir. Konu oldukca karmasik ve tartismali bir konudur. Kesin bir fikir birligi olmasa da, ahlakin kokenlerini evrimsel bir bakis acisiyla aciklamaya calisacagim:

Ahlakin evrimsel kokenini aciklarken, sosyal icguduler ve isbirligi kavramlarini akilda tutmak onemlidir. Cunku ahlak sosyal icgudulerimizden ve gruplar icinde isbirligi ihtiyacindan gelismektedir. Herkes kabul eder ki, insanlar sosyal varliklardir ve hayatta kalmamiz ve basarimiz genellikle birlikte calismaya baglidir. Adalet, empati ve yardimlasma gibi davranislar, sosyal uyum ve isbirligini tesvik eden mekanizmalar olarak evrimlesmis olabilir, bireyler ve gruplari icin hayatta kalma ve ureme basarisini artirma sanslarini arttirir.

Yukarida sosyal icguduler ve isbirligi kavramlarindan bahsettim. Bunun gibi bir kac onemli kavram bu konuyu anlamamiza yardim ediyor. Bunlardan biri de, karsilikli fedakarlik kavramidir. Bu cercevede, ahlak, bireylerin, karsiliginda yardim alma beklentisiyle birbirlerine yardim ettigi karsilikli fedakarlik yoluyla gelismistir. Bu tur davranislar, bireyler isbirligi yapmayi ve karsilikli yarar saglayan iliskileri surdurmeyi ogrendikce, ahlaki normlarin ve degerlerin gelismesine yol acabilir.

Evrim deyince tabiki akla secilim gelir. Bu yuzden ahlakin evrimsel yonunu aciklamada grup secilimi onemlidir. Nasil oluyor bu? Soyle aciklayabilirim: Toplumda hem birbiri ile isbirligi yapan bireyler hem de ahlaki yonden olumlu davranislarda bulunanlar genelde daha basarili oluyor ve diger gruplari geride birakma olasiligi yukseliyor. Buna gore, ahlak, yalnizca bireysel ureme basarisina odaklanmak yerine, gruplarin ortak huzuru ve basarisini artirmanin bir yolu olarak gelismis olabilir.

Bu isin icinde elbette duygusal ve bilissel surecler de etkili rol oynar. Bazen empati ve sucluluk gibi ahlaki duygular, ahlaki karar vermede etkili oluyor. Daha fazla dusundukce, karsit bireylerle hem empati kuruluyor hem de bireyler birbirlerini daha cok anliyor. Dolayisiyla bilincli olarak yapilan yardimlar grubun hayatta kalmasina da yardim ediyor.

Bu yukaridaki bir kac gorus, ahlakin olasi yonlerinin bir kombinasyonu olarak dusunulmelidir.

Ek olarak, kulturel ve toplumsal etkiler de gelistikten sonra ahlaki normlari ve degerleri sekillendirir ve pekistirir. Bu da onemlidir.


Saygilarimla