Ateizmin İki Türü: Negatif Ateizm ve Pozitif Ateizm

[ALKA]

Internette bu konuların tartışıldığı sanal ortamlarda tartışmaya başlayan kişilerin bu farkı anlaması her zaman kolay olmamaktadır. Ateizm deyince genel olarak pozitif ateizm anlaşılmakta, tüm ateistlerin her zaman ve her durumda Tanrı'nın var olmadığı yönünde somut bir iddiada bulunduğu zannedilmektedir.

Bu yüzden negatif ateizmin iyi tanımlanıp tam olarak anlaşılmasını sağlamak önemlidir.

Tanrı'nın varlığı iddiasını reddetmek, neden zorunlu olarak 'Tanrı'nın var olmadığı' iddiasını sunmayı gerektirmez?

Çünkü bir iddiayı kanıtlamakla yükümlü olan taraf iddia sahibi olan taraftır. Tanrı'nın varlığı konusundaki orijinal iddia teizm tarafından ileri sürülmektedir. Yani teizm 'Tanrı' diye bir şeyin var olduğunu ileri sürmektedir. Dolayısıyla, ispat yükümlülüğü teist taraftadır. Negatif ateistlerin bakış açısına göre, eğer bu ispat yükümlülüğü yerine getirilemezse, yani varlığı iddia edilen Tanrı'nın var olduğu gösterilemezse, doğal tavır bu iddianın reddi olmaktadır.

Dolayısıyla, ateizme göre, eğer Tanrı'nın varlığına dair teistler tarafından getirilen iddiaların geçersizliği gösterilebilirse, ortaya böyle bir Tanrı'nın var olmadığı fikri çıkmaktadır.

Maksat kesin bilginin olmadığı bir konuda bir tavır oluşturmak olduğundan, ontolojik (yani varlıkbilimsel) gerçek bilinmiyor olsa bile, bizim bu konuda bir tavır ortaya koyabilmemiz gerekir der negatif ateizm. Bu nokta, agnostisizmle negatif ateizm arasındaki temel farktır denebilir. Yoksa epistemolojik (yani bilgi bilimsel) açıdan, negatif ateist Tanrı'nın var olduğunun bilinip bilinmeyeceği konusunda agnostikle aynı düşünüyor bile olabilir.

Negatif ateizmin bu tespitlerine pozitif ateist tavır da katılacağından, ama tersi doğru olmadığından, ateizmin tanımında ‘Tanrı'nın varlığına dair inançsızlık' ifadesi kullanılır. Çünkü bu inançsızlık, Tanrı'nın var olmadığına dair zorunlu bir inanç içermez.

Pozitif ateizm ise bunu bir adım ileri götürür ve Tanrı'nın var olduğunu düşünmek için bir sebep olmadığı konusunda negatif ateizme katılmakla birlikte, aynı zamanda Tanrı'nın var olmadığını düşünmek için de sebepler olduğunu söyler.

Yani pozitif ateizm Tanrı'nın var olmadığını somut bir şekilde iddia eder.

Bu iddianın bir 'inanç' kabul edilip edilmeyeceği, yani pozitif ateistin 'Tanrı'nın var olmadığına inanan kişi olduğunun söylenip söylenemeyeceği, 'inanç' sözcüğünün nasıl kullanıldığına bağlıdır.
˙
İnanç eğer 'iman' anlamında, yani dayanaksız kabul anlamında kullanılırsa, pozitif ateizm bir inanç değildir. Fakat 'inanç' sözcüğünün günlük kullanımda daha geniş anlamı da vardır ve 'fikir', 'kanı', 'bakış açısı' gibi anlamlara da gelebilmektedir.
˙
İnanç kelimesi bu şekilde geniş anlamıyla kullanıldığında pozitif ateistin 'Tanrı'nın var olmadığına inanan' kişi olduğu söylenebilir.

Fakat 'inanç' kelimesinin çok anlamlılığı yüzünden, biz bu kitapta inancı daha çok dar anlamında, yani dinsel inançta olduğu gibi 'iman' anlamında kullanacağız. Bu yüzden de pozitif ateizmin herhangi bir 'inanç' taşımadığını söyleyeceğiz. Çünkü pozitif ateizmi incelediğimiz bölümde görüleceği gibi, pozitif ateizmin Tanrı'nın var olmadığı sonucuna ulaşmak için kullandığı argümanlar 'iman'a değil, çeşitli somut analizlere dayanmaktadır.

"Ateizmi Anlamak" - Aydın Türk, S. 101-102
Propaganda Yayınları