Büyük ara tür atlası-2

[Kurmay]

7) Balıklardan Dörtayaklılara (Tetrapod) Ara Geçiş Türleri

Osteolepis: 416-359 milyon yıl önce yaşamış bir lop-yüzgeçli balıktır. 20 santimetre boyundadır ve büyük pulları vardır. Günümüz akciğerli balıkları ile dört ayaklılarının ortak atası olarak bilinmektedir. İçeriye açılan burun delikleri evrimleşmeye başlamış ama ilkeldir. Dört ayaklılarda bulunan humerus, radius ve ulna kemiklerinin homologları evrimleşmeye başlamıştır. Ancak balıklara ait diğer özelliklerinin baskınlığından ötürü bir "balık türü" olarak bilinmektedir.



Eusthenopteron: Dörtayaklılar benzeri balıklara ait ilk örneklerden biridir. Doğrudan dörtayaklıların atası olmadığı ve dörtayaklılara giden evrimsel süreçten ayrılarak farklı bir yöne evrimleştiği bilinmektedir. Ancak yapısal özellikleri açısından denizel canlılardan karasal canlılara evrimde muhteşem bir ara tür olarak karşımıza çıkmaktadır. Orta boylu bir balık kadardır ve halen yüzgeçlere sahip bir balık türü olarak bilinmektedir. Günümüzden 385 milyon yıl önce yaşamıştır.



Panderichthys: Tetrapodlara çok yakın bir türdür ve artık bir "balık" olarak isimlendirilemez ve "balıkayaklı" (fishapod) olarak isimlendirilir. Halen balıklara ait yüzgeçsi yapılara sahiptir ancak artık havadan solunum yapmak için özel bir boru evrimleşmeye başlamıştır ve çamurun içerisine gömülü olarak yaşamaktadır. Yakın zamanda yapılan yeni bir taramayla, yüzgeçlerini sağlamlaştıran kemiklerin kaynaşarak parmak-benzeri yapılara doğru evrimleştiği keşfedilmiştir. Genellikle sığ sularda ve çamurlarda yaşar ve kafasını su üzerine çıkararak nefes alır. Günümüzden 380 milyon yıl kadar önce yaşamıştır.





Tiktaalik: Atası Pandericthys gibi bir balıkayaklıdır ve bulunan en muhteşem geçiş fosillerinden biridir. "Şınav hareketi" olarak bilinen hareketi yapacak kadar güçlenmiş parmak kemiklerine ve yüzgeç kaslarına sahiptir. Bir tetrapod gibi yassı kafası ancak bir balık gibi esnek ve yüzgeçlere benzer yapılara sahip bir vücudu vardır. Akciğerleri bulunmaktadır ancak solungaçlarıyla da solunum yapabilmektedir. 368 milyon yıl önce yaşamıştır.



Elginerpeton: 368 milyon yıl önce evrimleşmeye başlayan bu türe ait çok az sayıda fosil parçası bulunabilmiştir. Ancak bulunan parçalar üzeirnde yapılan araştırmalar, bu türün de bir balıkayaklı olduğunu göstermektedir ve tarihlendirme sonucunda Tiktaalik'ten evrimleşmiş bir tür olabileceği düşünülmektedir.



Ventastega: 365 milyon yıl sonra evrimleşmeye başlayan bu tür, hak ettiği üne kavuşamamış harika bir geçiş türüdür. Morfoloji açısından tam olarak Tiktaalik ile az sonra bahsedeceğimiz Acanthostega ve Ichtyostega arasında yer almaktadır. Yüzgeçlerini kaybederek ayakları üzerinde yürüdüğü bilinen muhtemelen en eski hayvandır. Vücut yapısı olarak büyük ve yassıdır ve balıklarla avlanmaktadır, dolayısıyla hala denize bağımlıdır. Öte yandan amfibilerin atası olarak bilinen labiredonlar gibi zırhlı bir kafatası bulunmaktadır. Ayrıca artık yüzgeçlere sahip değildir ve köprücük kemikleri kafasını kaldırarak dört ayak üzerinde yürüyebildiğini gösterecek şekilde güçlüdür.



Acanthostega: 360 milyon yıl kadar önce evrimleşmiş olan bu tür, bilinen ilk gerçek tetrapodlardan biridir ve oldukça tam bir iskeletine ulaşılabilmiştir. Atası olan Ventastega'da belirttiğimiz gibi yüzgeçler yerine ayaklar bulunmaktadır. Ancak halen bir geçiş türü olduğunu gösterecek şekilde solungaç yarıkları ve bu yarıkları koruyan etli bir operkuluma sahiptir. Ayrıca yine bildiğimiz anlamıyla bir tetrapod olmadığını gösterir şekilde çok geniş ayakları vardır (tıpkı bir yüzgeç gibi) ve palet benzeri bir yürüyüşe sahiptir.