Teizm ile Deizm arasindaki Fark

[evrensel-insan]

Teolojinin bu iki tanrinin varligina olan inanci arasinda cok belirgin bir fark vardir.

Bu fark, teizmin tanrisi evren/insanoglu v.s. olarak hala etkileyici/ilgilenen/istemci konumdadir. Ustelik soyut bir nitelik tasir.

Deizmde ise, tanri, genelde ilk/tek neden olarak fakat hic bir sekilde evren ve insanoglu dahil hic bir seye etkileyici/ilgilenen/istemci konumda degildir.

Bu da aslinda neden teizmin tanrisinin dunyevi olarak bir dine bagli oldugunun da hatta tanriya etkileyici/ilgilenici ozelliklerin ve yetilerin verilmesini de izahidir.

Ayrica teizmin tanrisi deizmin ilk/tek neden tanriligini da icerir.

Deizmde bir dinin bulunmamasi da, yine inanilan tanrinin etkileyici bir aktivitesinin insanolglu ya da baska bir sey uzerinde bulunmamasidir.

Yani her seye bir baslangic olarak bir ilk/tek neden olarak bir tanri varligi inancidir.

Iste o yuzden deism de, somutluk geneldir. Nedenseldir.

Hyloteizm-tanri madde

Panteizm- tanri evren


Deism ilk olarak 17. yuzyilda "bilimsel devrim" doneminde cikmis ve 18. yuzyildaki aydinlanmayi etkilemistir.

Bilimsel devrim, toplum ve dogaya modern bilimin erken modern doneminde mathematik, fizik, astronomi, biyoloji (insanoglu anatomisi dahil) ve kimyadaki gelismelerin donusturulmesidir.

Bu devrim, Avrupa'da ronesan ile baslamis sosyal entellektuel hareket olan aydinlanma hareketini 18. yuzyilda etkiliyene kadar da surmustur.

Deizmin naturalism ile bagi dogaya tanriyi baglamasi ve bunu da kendince somut bir nedene baglamasidir.

Bir deiste gore, insanoglu dogayi nedenleme ve gozlemi ile tanrisini bilebilir, ama supernatural one surumlerle ya da mucizeler ile degil.

Kisaca bir deist ilk/tek neden olarak bir tanriyi somut bir fenomen ile nedenleyerek ve gozlemleyerek ozdeslestirebilir.