Bir aksiyomatik sistem ile inanç sistemi arasındaki fark nedir?

[Dialectics]

Aksiyom, Türkçe'de Belit:

Başka bir önermeye götürülemeyen ve kanıtlanamayan, böyle bir geri götürme ve kanıtı da gerektirmeyip, kendiliğinden apaçık olan ve böyle olduğu için öteki önermelerin temeli ve ön dayanağı olan temel önermeye belit , aksiyom ya da postulat denir. Ne türlü bir belitten yola çıkılırsa o türlü bir sonuca varılır. Belitlere dayanan bir felsefe, belitlerin yanlışlığı meydana çıkınca çöker.

Descartes ve başta Spinoza olmak üzere izdaşları felsefelerini belitlere dayarlar. Örneğin Descartes, felsefesini "düşünüyorum, öyleyse varım" belitinden çıkarak kurmuştur. Spinoza da ünlü Etika'sında örneğin, "başka bir şeyle tasarlanmayan şeyin kendisiyle tasarlanması gerekir" gibi belitlerden yola çıkar. Ne var ki, ne türlü bir belitten yola çıkılırsa o türlü bir sonuca varılır. Bundan başka, bu belitler, "parçalarının toplamı bütüne eşittir" gibi belitler gücünde değildirler. Daha açık bir deyişle, Dekartçıların belitleri öznel, kendilerince belit sayılmış belitlerdir. Nitekim Cogito'nun yüzyıllarca önceki biçimini çürütmek için, "bin altın düşünüyorum, öyleyse bin altınım var" önermesi ileri sürülmüştür.

Aksiyomatik sistem, temel terim ve temel önermelerden (aksiyomlardan) başlayarak kurulan, tanım ve kanıtlama kurallarının yardımıyle geliştirilen ve belirleyici niteliği sembolleştirme ve formalizasyon olan tümdengelimli bir kuramın tamamlanmış durumudur.

Aksiyomatik bir sistemin, bir inanç sisteminden farkı nedir sorusuna şu şekilde bir cevap verilmiş:

"Bir aksiyomatik sistem doğru ya da yanlış olarak kabul edip reddedebileceğiniz kabuller içermez; sadece bir çeşit oyunun kurallarını tanımlar. "

Bir inanç sistemine, belli bir takım aksiyomlardan yola çıkarak (örneğin evrenin bir başlangıcı olmalı, başlangıcı da bir başlatan olmalı gibi) kurulan bir aksiyomatik sistemdir diyebilir miyiz?

Ayrıca bu başlık altında bir inanç sistemi'nin temel özellikleri nelerdir, hangi kurallar ve düşünce yasaları üzerine yapılandırılır gibi şeyleri de tartışabiliriz diye düşünüyorum.