Saygıdeğer okurlar,

Bültenimizin 12. sayısında yine beraberiz…

Bu ay sizlere;

Laiklik ve Diyanet konulu dizi yazımızı,

Ülkemizdeki Alevi vatandaşların en temel sorunu olan ibadet ve Cemevleri konulu eleştiriyi ve

Dinsel katliamların kaynaklık ettiği tarihsel bakış açılı ‘İnsanlık Onuru’ konulu inceleme yazımızın ikinci bölümünü sunuyoruz…

Katılımınız için teşekkürler…

Saygıyla...


Laiklik ve Diyanet (11)


2008 Yılı Diyanet bütçesi 1 milyar 998 milyon 412 bin 595 YTL olarak ilan edildi. Buna göre bütçe bir önceki seneye göre % 21,97 artırılmış oldu. Bu artış bütçe kalemleri içerisindeki en yüksek artışlardan biri idi. Bu, 8 milyonun üzerindeki vergi mükellefinden her birinin Diyanet için yılda 360 YTL vergi ödediği anlamına gelir. Bu vergilerle sayıları 90 bini aşan Diyanet personeline maaş ödenmektedir. Vergi veren kesim içerisindeki Aleviler ve Sünni olmayanlar ile Ateistler göz önüne alındığında bu sistemle yalnızca ‘Sünni din anlayışı’nı destekleyen bu kuruma ne kadar haksızca ve bir nevi baskı yoluyla kaynak aktarıldığı rahatlıkla görülür.

DİB 2007 Yılı için geçerli olan 1 milyar 638 milyon 383 bin YTL’lik bütçesiyle genel bütçeli 50 idare içerisinde 13’ncü sırada yer aldı. Personel giderleri açısından bakıldığında personeline ayırdığı 1.326 milyar YTL ile –sırasıyla- Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), Milli Savunma Bakanlığı (MSB), Sağlık Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM), Jandarma Genel Komutanlığı ve Adalet Bakanlığı'ndan sonra bütçede yedinci sırada bulunuyor. Diyanet bütçesi Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı gibi icracı bakanlıkların bütçesini dahi 2 ila 4'e katlamış durumda. Geride bıraktığı 37 bakanlık ve kurumun her birinin bütçelerinin kaç katı olduğu hesaplandığında ise ortaya şu tablo çıkıyor:

“Cumhurbaşkanlığı'nın 48.3 katı, TBMM'nin 4.5 katı, Anayasa Mahkemesi'nin 90.8 katı, Yargıtay'ın 35 katı, Danıştay'ın 44.9 katı, Sayıştay'ın 19.2 katı, Başbakanlık bütçesinin yüzde 6 fazlası, MİT'in 3.8 katı, MGK'nın 128.7 katı, BYEGM'nin 31 katı, Devlet Personel Başkanlığı'nın 156.4 katı, YDK'nın 158.2 katı, DPT'nin 4.3 katı, DTM'nin 16.1 katı, Gümrük Müsteşarlığı’nın 7.9 katı, TÜİK'in 10.2 katı, Özürlüler İdaresi'nin 379 katı, Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü'nün 387.4 katı, Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü’nün 775.3 katı, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü’nün 462.1 katı, SHÇEK'nin 2 katı, AB Genel Sekreterliği’nin 170.3 katı, İçişleri Bakanlığı bütçesinin yüzde 38 fazlası, Sahil Güvenlik Komutanlığı’nın 7.1 katı, Dışişleri Bakanlığı’nın 2.3 katı, Gelir İdaresi Başkanlığı bütçesinin yüzde 26 fazlası, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın 2.2 katı, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün 4 katı, Ulaştırma Bakanlığı’nın 2 katı, Denizcilik Müsteşarlığı’nın 25.2 katı, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü’nün 38.4 katı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın 5.1 katı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın 4.3 katı, Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün 355.6 katı, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 2 katı, Çevre ve Orman Bakanlığı bütçesinin yüzde 69 fazlası, DMİG'nin 6.3 katı.”

Görülüyor ki Diyanet’in bütçesi ve kadrosundaki artış hızlanarak devam etmektedir. Bir taraftan ‘din eğitimi’ müfredatın her alanına enjekte edilirken diğer taraftan ibadethanelerin sayısı arttırılmaktadır. Türkiye’deki 67 bin okula karşın 85 bin cami bunun açık kanıtıdır. Ayrıca 81 ildeki toplam 3852 Kuran kursu ile 35 bin cami yaptırma derneği de bu sayıya eklenirse nereye doğru gidildiği rahatça görülecektir.

Laik devlet vatandaşlarının inancına karışmaz, hepsine eşit mesafede durmayı bilir. Ayrıca herkesin inanç ya da inançsızlıklarını serbestçe yaşayabilmeleri için gereken hukuki düzenlemeleri yapmak zorundadır. Topladığı vergileri belli bir din veya bu dinin eğitimi için kullanamaz; belli bir dini anlayışı topluma bastıramaz. Aksi hâlde bir ‘din devleti’ konumuna geriler. Bugün yaşanan ‘ılımlı din’ paradoksu bu durumu tanımlamaktadır.

Din ve dini yaşantı inananların ve takipçilerinin problemi olmalıdır. Devletin bu konudaki tek katkısı konuyla ilgili yasal düzenlemeleri yapmak olmalıdır. Vergi gelirlerinden dini yaşantı ve söylemlere tek bir kuruş bile aktarılmamalı, Diyanet feshedilerek bütçesi Milli Eğitim ile Sağlık Bakanlıkları’na aktarılmalıdır.

Din ya da ibadethane görevlilerinin maaşları hizmet verilen topluluklar tarafından karşılanmalıdır. Bu ibadethaneler ‘vakıf’ niteliğinde tüzel kişiliğe sahip bulunmalı ve yine hitap edilen kitle tarafından 'gönüllülük' esasınca finanse edilmelidir.


Cemevi Sorunu


Devletin ve Diyanet’in Cemevleri konusuna bakış açısı Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin laik olup olmadığının tartışılmasını gündeme getirmiştir. Milyonlarca insanın ‘Cemevlerinin ibadethane sayılması’ talebine karşı devlet bunu görmezden ve duymazdan gelmekte, ‘Aleviliği bir İslami mezhep olarak görme’ anlayışını yeğ tutmaktadır.

Bu tutum ‘laik devlet’ olgusuna ters bir tutumdur. Çünkü laik devlet inançlara taraf olamaz, kimsenin inancına da şerh koyamaz.

Anayasa’nın 24’üncü maddesinde “Herkes vicdan, dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. 14’üncü madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla ibadet, dini ayin ve törenler serbesttir. Kimse ibadete, dini ayin ve törenlere katılmaya, dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; dinî inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz.” denmektedir.

Ancak hükümet ve Diyanet Alevilere karşı olan uygulamalarda açık bir biçimde Anayasa’nın bu maddesine aykırı davranmaktadır. Dünyanın herhangi bir demokratik ülkesinde herhangi bir demokrat hükümet yüz binlerce vatandaşın “Biz bu mekânlarda ibadet ediyoruz; bu yaptığımız bir ibadet, bu mekânlar da birer ibadethanedir” serzenişini görmezden gelemez. Uygar ülkeler bu durumu tartışma konusu bile yapmadan kabul eder ve gereğini yerine getirir.

Ancak Diyanet, Hacı Bektaşi Veli Anadolu Kültür Vakfı’na ait ‘Cem ve Kültür Evi’nin Alevi- Bektaşi inancını benimseyen vatandaşların ibadet yeri (mabedi) olduğuna dair talebine şu değerlendirme ile karşılık vermektedir: “Başkanlığımız Cem evlerini de özgün, kültürel ve mistik kimliği ve misyonu bulunan ve korunması gereken bir zenginlik olarak görmektedir. Ancak böyle bir bakış açısı Cem evlerini caminin alternatifi ve muadili bir ibadethane olarak görmeyi haklı kılmaz. Cem evlerinin camilerin muadili bir ibadethane olup olmadığı meselesi Alevîliğin İslâm’dan ayrı, başlı başına bir din olup olmadığıyla ilgili bir meseledir. İslâm dininin ibadethanesi camidir.”

Bir tarafta “Biz bu şekilde inanmak ve ibadet etmek istiyoruz!” diyen azımsanmayacak nüfusa sahip bir topluluk, diğer tarafta da onların inançlarının niteliğini sorgulayan bir devlet kurumu vardır. Diyanet laik bir devletin adabı olmayan ayrımcılıklar yapmakta ve devleti arkasına alarak vatandaşlarının inanç biçimini baskı yoluyla şekillendirmeye çalışmaktadır.

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın -kuruluş kanununda da belirtildiği gibi- İslam dinini yaymaktan başka bir amacı yoktur. Bunu takiyeye başvurarak gerçekleştirmektedir. Ya bu kanun uyarınca Anayasa’ya “Türkiye Cumhuriyeti’nin dini İslâm’dır” maddesi yerleştirilmeli ya da Diyanet derhal feshedilerek gerçek laikliğe doğru yol alınmalıdır.



Dinsel Katliamlar Ve Yok Sayılan İnsanlık Onuru ( 2 )


Daha evvelki bültenimizde “Din nedir?” sorusuna yanıt vermeye çalışmıştık. Bu ay da tanımladığımız bu sistemin tarihsel süreçte kendisini nasıl ve ne çeşitlilikte var ettiğini anlatmaya çalışacağız.

Sonsuz bir evren içinde sınırlara sıkışmış olan insanoğlu zaman zaman bu sınırları aşmak ve sınırsız olanı tanımlayabilmek sorumluluğunu üstlenmiştir. İşte tam da bu noktada dinler, ‘sınırsız olan evren’ ile ‘sınırlarını aşabilme çabası gösteren insan’ arasında bir aracı olarak boy göstermiş ve insan yaşamını binlerce yıl boyunca kuşatıp şekillendirmiştir. Çünkü dinler somutturlar; mesellere dayanan insanlığın ortaya koyduğu kitle yapıtlarıdırlar.

”Dinler nasıl doğmuştur?” sorusunun yanıtı ile ilgilenen bugünün bilimleri hemen hemen birçok toplumda dinlere ya da dinsel bazı ritüellere rastlamışlardır. Durum böyle olunca da birçok farklı fikir ortaya çıkmıştır. Dinler ve buyruklarına teslimiyet gösteren bireyler bu dinlerin yaratıcı tarafından insan fıtratı ile uyum içerisinde gönderildiğini iddia etseler de arkeolojik bazı veriler çok eski toplumlarda ‘din’ denilen bir kavramın olmadığını ortaya koymuştur. Buna rağmen dinlerin doğuşu namına bazı teorileri kısaca anlatmakta fayda görüyoruz.

Sosyolojik teorilere göre din, ilkel kabilelerden başlanılarak toplumların kültürlerinin ve yaşadıkları dönemler içerisinde başlarına gelmiş olayların tasnif edilerek açıklanmasıdır. Çünkü din -yapılan tespitlerce- bulunduğu toplumda öncül olarak algılanan mekanizmalardan olmuştur. Din ve toplum arasındaki her ilişki üst düzey zemine yerleşmiştir. Bu teoriler tarihi araştırmaların desteğiyle ortaya konulmaktadır.

Geriye doğru araştırma teorileri de dinin kaynağını bulabilmek için seçilen diğer yöntemlerden biridir. Bu teorilerde insanlığın doğuşu ilkel zamanlardan başlatılır ve tarihsel evrelerce değişim gösteren inançlar bazı isimlerle değerlendirilir. Ruhlara tapanlara ‘animist’, bazı eşyalara tapanlara ‘fetişist’, bir takım hayvanlara tapanlara ‘totemist’, putlara tapanlara ‘paganist’ denmiştir. Tanrı kavramının oluşması ile var edilen çok tanrılı sistem ‘politeizm’ ve hemen akabinde tek tanrılı sistemlerin tezahür etmesi de ‘monoteizm’ evreleriyle açıklanmıştır.

Bu teorilerde dinsel şekillenmeler ilahi ve kutsal vasıflardan ayrıştırılıp en ilkel haline döndürülerek değerlendirilir. Çünkü bunlar insanlığın yaşadığı ilkel çağın verilerini barındırmaktadır. Ayrıca o dönemler içinde ilimlerce değerlendirilecek bir gerçek olmadığı için kutsal kitaplar referans kabul edilemezler ya da dine kaynaklık edecek yetide değildirler.

Monoteist inançlardan biri olan Hıristiyanlığın da dinin kaynaklığı noktasında bazı teorileri mevcuttur. İddialar bazen kendi aralarında tutarsızlık gösterse de genel görüşler ilham ve vahiy ekseni etrafında dönmektedir. Din, ruhun bir fonksiyonu olarak betimlenir. Akıl ise ilham ve vahiyden sonra gelen bir kavramdır. Çünkü vahyin kaynağı tanrıdır ve sorgulanamaz. Üzerinde insan aklının gücü yoktur. Çünkü dini göndermiş ve insanlığa muhatap kılmış olan tanrıdır.

Bu görüşlerin kendi içlerinde desteklenmesini sağlayan ilke ‘sebeplilik’ ilkesidir. "Evren, tanrı tarafından bir sebep için yaratılmıştır ve bu sebebi insanlığa anlatacak olan yol ‘din'dir" diye kabul edilir.

İslami bilgilerin ışığında dinin kaynağı olan teoriler ise ‘tevhit’ yani ‘’Allah'ın birliği’’ esasına dayalıdır. Evreni var eden Allah insanı da yaratarak ona gerekli emir ve yasakları yine insanlar arasından seçtiği peygamberler vasıtasıyla bildirmiştir. Bir erkekle bir kadından yaratılan insanın atası olan Adem'e her şeyin ismi yine Allah tarafından öğretilmiştir. Adem, Allah’tan aldığı vahiyleri insanlığa tebliğ etmiş, zaman içinde bundan sapanlarla diğer dinsel inançlar var edilmiştir. Çünkü Adem'den Muhammed’e dek bütün peygamberler tevhit esasları üzerine gelmiş ve çağrılarını aynı kaynaktan sunmuşlardır.

İslam dini, ‘evrim’i ve ‘dinlerin zaman evrelerince olgunlaşıp bugünkü halini alması’nı kabul etmez. Bu nedenle de ilkel bir dönem yoktur ve din gökten Allah tarafından peygamberleri vasıtasıyla indirilmiştir. İslam vahiy eksenlidir; sorgulanamaz olan gerçeklik ayetlerin kaynağı olan tanrı ve onun dinidir.


İslami görüşlerde de bazı ayrılıklar mevcuttur. Bu ayrılıklar dine kaynaklık eden vahiy kavramı üzerinden süregelir. Bazı ekôller aklı ön planda tutarak vahiy kavramına açıklık getirmeye yönelmişlerdir. Kimi ekôller de vahiy ve peygamberlik kavramlarını ret etseler bile dini makûl karşılamışlardır.

Son olarak dini kabul etmeyen görüşlerin yorumlarını değerlendirmekte fayda var. Bu görüşe sahip insanlarca din ve kutsal olarak kıldığı hiçbir şey aslında kutsal değildir. Dinler tarihsel olayların ve de tarihsel bir takım çıkarların ortaya koyduğu ve hırsların şekillendirdiği aslı ve de faydası olmayan sistemlerdir. Egemen zihniyetlerin ürünleri olan bu mekanizmalar toplumların korkularını sömürerek var edilmiş birer yıkım araçlarıdır. Otorite ve güç edinmek için icat edilen bir takım ruhani olgularla ‘din’ oluşturulmuş ve bu oluşum bilimsel verilere dayandırılmaya çalışılmıştır. Bu görüşe göre ilkel toplumlar böyle bir müessese olmadan binlerce yıl yaşamış ve devamında mülk kavramı ile dinler baş göstermiştir. Çünkü insanlık artık çıkar çatışmalarının içindedir ve korunması gereken çıkarlar dinler vasıtasıyla gözetilebilmektedir.

Tüm bu teorilerin ışığında dinlerin kaynağının toplumların gereksinimlerine göre şekillendiğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Çünkü bize yol göstermeye devam eden ve her gün güncellenen bilim sayfaları dinlerin doğuşuna ışık tutmaktadır. İlkel topluluklardan başlayarak günümüze kadar tüm toplumlar evreni anlayabilmek ve sınırlarını aşabilmek için korkularının ve diğer dürtülerinin yönlendirmeleri ile 'din' denilen kavram ile buna ait ritüelleri yaratmışlardır.

Dinlerin kaynağına inmek için gizem içerikli verilere ihtiyacımız yoktur. Ortada sadece aşılması gereken sınırlar ve bu sınırları kırmızı hatlarla belirleyen korkularımız vardır. Dinler ne gibi amaçlarla var edilmiş olursa olsun bugünkü tablo onların söylediklerinin doğru olmadığını göstermektedir. Dinler -ne yazık ki- yıkıcı yönleri ile tarihin sayfalarını kuşatmışlardır.

Bu çalışmanın amacı, ‘dinlerin artık kitlelere hitap eden yanlarından sıyrılmakta olduğu’ gerçeğinin altının çizilmesidir. Dinler inanmak isteyenlerin dünyalarında saklı kalmalıdır. Çünkü halâ en kadim sömürü aracı ve kitle yönlendiricisi rolüyle yıkımları devam etmektedir.