Nedensellik-Mantık evrimin bir ürünü mü?
 

Geçtiğimiz günlerde değişik bir felsefi görüşe denk geldim.

Amerikalı bilişsel bir dilbilimci olan George Lakoff şunu iddia ediyor:


- Genel kanının aksine nedensellik ilişkileri/mantık beyinlerimizden, bedenlerimizden ve bedensel deneyimlerimizden bağımsız değildir. Bu sadece nedensel ilişkiler kurmak için bir bedene ihtiyacımız olduğu iddiası değil, nedenselliğin ta kendisinin biyolojik yapımızdan kaynaklandığı iddiasıdır. Nedenselliği/mantığı anlamak için görsel sistemimizi, motor sistemlerimizi ve de sinirsel iletişimimizin detaylarını anlamamız gerekmektedir. Özetle, nedensellik evrenin yüce bir özelliği değildir. Bunun yerine tamamen beyinlerimizin nöral yapılarının detaylarından, vücudumuzun çeşitli inceliklerinden ve de günlük hayattaki özel fonksiyonlarımızdan kaynaklanmaktadır.



-Nedensellik/mantık evrimseldir, öyle ki soyut düşünce daha aşağı hayvanlardaki algısal ve motor etkileşimlerin kullanımı ile gelişmiştir. Sonuç ise nedenselliğin Darwinsel olmasıdır, rasyonel bir Darwincilik:En soyut haliyle dahi nedensellik/mantık, hayvansal doğamızdan doğar. Mantığın evrimsel olduğunun keşfi, diğer hayvanlar ile olan ilişkimizi tamamiyle değiştirir, hatta tek rasyonel canlı insandır algımızı da değiştirir. Nedensellik/mantık yeteneği bizi diğer hayvanlardan ayıran değil, onların uzantısı haline getiren bir yere koyar.


-Nedensellik/mantık evrensel değildir; evrenin bir parçası değildir. Ancak tüm insanlar tarafından paylaşılan bir özellik olması dolayısı ile evrenseldir. Ortakça paylaşılmasını sağlayan şey de zihinlerimizin şekillenmesindeki ortak yönlerdir.



Yani bu görüşe göre olaylar arasında kurduğumuz sebep-sonuç ilişkileri, newton'un yasaları, elektrik formülleri vb. hepsi aslında evrensel gerçekler değil; beyinlerimizin en ilkel canlılardan itibaren bu ilişkileri böyle gösterecek şekilde evrimleşmesinden kaynaklandığı iddiası...

İnsan beynindeki nedensellik kavramının doğumdan 3 ay sonra geliştiğini, sırf nedensellik ilişkilerinden sorumlu bir beyin bölgesi olduğunu birtakım nörobiyologlardan da duymuştum. Ancak nedensellik/mantık ilişkilerinin evrensel olmadığı iddiası bence hayli çarpıcı bir iddia ki kanımca bu iddianın
çıkarımları da ilginç olur...

Yani determinist yaklaşım ve Leibniz'in yeter neden ilkesi bu iddia ile toz olup uçar mı? Madem nedensellik/mantık ilişkileri tamamen beynimiz ve vücudumuzdaki donanımın ürünü o zaman "ilk neden" sorusu da peşine düşülecek en saçma sorulardan biri haline gelir... Çünkü bulduğumuz o "neden" sırf bedensel morfolojimizin bir algısı olacak...


Not: Bu görüşlerini dile getirdiği bir kitabı var George Lakoff'un: Philosophy in The Flesh
http://ematos.info/public/linguistic...e%20lakoff.pdf

adresinden ingilizcesi indirilebilir...

Bir seyin nedenini ortaya koyan nedir/kimdir?

Daha dogrusu insanoglu turunun disinda olan baska bir tur ya da fenomen var mi ki, soyutluyarak nedenselligi ortaya koysun?

Ya da koysa bile bunu bir dialog ile insanogluna iletebilsin?

Nedensellik tamamen insanoglu soyutlamasinin, akilciliginin, gozleminin matematiksel/mantiksal bilgisinin bir urunudur.

O yuzden de her zaman hataya aciktir.

Cunku insanoglu hata yapmaya egilimli/meyillidir.

Zaten gozlem ile yanlislanamiyan bir nedensellik bilimselde degildir.

Sadece gecmise dayanan ve bugune kadar yanlislanamamis ve bu yuzden de onyargi ve pesin hukum ile Kabul edilendir.

Bilim de zaten ilklik teklik ve mutlaklik yoktur.

Ayrica bir seyin ilkinin her zaman bir oncesi vardir.

Bu çıkarım çok hoşuma gitti, eyvallah deyip köşeme çekilmeden önce, olayın "saçma" değilde fazla abartılmaması gerektiğine inanıyorum. :)

Konu için teşekkürler.

Peki, nedensellik insanoğlunun bir ürünü ise o zaman henüz keşfetmediğimiz şeylerdeki durum nedir? Örneğin uzayın yerçekimsiz olduğunu insanoğlu keşfetmeden önce bilmiyordu, ya da dünyanın yuvarlak olduğunu ve güneşin etrafında döndüğünü. İnsanoğlu keşfetmeden önce dünya güneşin etrafında dönmüyor muydu? Ya da belki hala dönmüyordur da, biz nedensellik üreten/türeten varlıklar olarak dönüyor zannediyoruzdur?

Neden sonuc iliskisinin en buyuk sorunu, her sonuca bir neden aramak sorunudur.

Halbuki bilimsel olarak sonuc ortadadir ve gozlem verir.

Yani burada mantiksal olabilirlik olasiligi olmustur. Bu olmuslugun her zaman nedenini aramak ve yerine gore bulamamak, ister istemez insanoglunu akilci ve gozlemsiz bir tahmine tatmin olarak iter.

Halbuki ortadfa bir sonuc varsa, bilimsel olarak o sonuca nasil ulasildigi aciklanabilir.

Ustelik bu aciklama tartismasiz gozlem verir.

Dolayisi ile aristonun nedensellik aciklamalari ve cesitleri; ister istemez akilcidir.

Bilimde ise akilcilik, gozleme tasinamiyorsa teori olarak kalir. Big bang gibi.

Burada bir sorun da, akilci olarak ortaya sunulan nedenin, mantiksal olabilirlik olasiligi bilimsel olarak ne duzeydedir?

Cunku burada eger akilci olarak ortaya surulen neden, mantiksal olabilirlik olasiligini bilimsel olarak tasimiyorsa, sadece felsefi demektir.

Bu da ancak ideolojik inancsal bir temelin one surdugudur.

Yani sonuc ile bagi sadece ideolojik/inancsal bir dogrulama temelindedir, tartismalidir ve yanlislanamaz.

Mantiga tanim olarak ne getiriyorsunuz?

Plato mantigi insan ruhunu parcalamayan sey olarak tanimlamistir.

Bilim bilimsel olarak en basta sonuctan yola cikar. Sorun ise bu sonucun nasil ortaya ciktiginin aciklanmasi yerine, sonuca bir neden aramaktir.

O yuzden bilim bilimsel olarak "kesfedilmemis" ten degil, sonucu aciklanamamis oilandan yola cikar. Bilimde negative yoktur, bilim bilir ve bildirir. Yani bilim bilmek ve bildirmek icin yola cikar. Bu da ortada olan bir sonucun aciklanmasidir.

Bilimin gozlem yerine teoriden yani akilciliktan yola cikmasi, gozlem sonucu vermiyorsa, zaten bilimselligi kanitlanamamistir.

Insanoglunun kesfettigi zaten sonuctur. Bilim ise aciklamasini yapar.

Dunyanin neden degil, nasil dondugunu bilim acikliyor.

Cunku dunyanin donmek icin bir nedeni yoktur. Donmesi sonuctur ve bunun nasilini da bilim gozlemi ile aciklar.

Bilimselmantik, sonucun olabilirlik olasiliginin olmuslugudur.

Sonucun aciklanmasi ise, mantiksal olasiliginin bilimsel gozlem verme olabilirligidir.

Yani mantığın mutlak olduğunu mu iddia etmiştir?
Tıpkı sayılarında var olduğunu iddia ettiği gibi?

Hocam belki sen şu konuya da bir yorum yapmak istersin:

http://www.turandursun.com/forumlar/...matiksel+evren

Soyle bir ornek verelim.

Yasam nedir, gozlem veren bir sonuctur.

Peki bu sonucu aciklamaya calisan bilimsellik nedir, abiyogenezdir.

Simdi soralim.

"Yasam neden oldu?" bu soru bize bilimsel olarak ne sagliyor, ya da bu soruya verilecek yanitin insanoglu soyutlamassi disinda baska bir cesidi var mi? Dolayisi ile ister istemez bir ozne ve akil iceriyor. Ustelik sanki, yasami olduran bir neden aramak yasama bir neden yukluyor ve ister istemez bir teleoloji yukluyor.

Evet, insanoglu kendi yasami Adina her bir bir olarak bir teleoloji yukleyebilir ve bu yukleyeni baglar, bilimi baglamaz.

Birde soyle soralim;

"Yasam nasil oldu?" iste abiyogenez de zaten bunu aciklar ve bu gozlemsel ve deneyseldir. Yani yasami olusturan fenomenler saptandiginda vebunlarin bir cesit birlikteligi saglandiginda yasam olusur. Iste bu bilimsel olarak yasamin nasil olustugfunun aciklanmasidir.

Ayrica yasamin olmasinin bir nedeni de yoktur. Cunku bugun insanoglu disinda hic bir fenomen yasadiginin farkinda ve bilincinde degildir. Cunku yasamini sona erdirecek seyin ne oldugunu bilmez, ya da yasami sona erecek bilinci tasimaz.

Mesela bir kedi, disi agridiginda yemek yemez. Bilse ki yemek yemezse olecek, o zaman disi agrisa da yemek yer. Bu bilinci olmadigindan da disinin agrisi gecmezse ya da tedavi olmazsa olecektir. Cunku yemek yememenin olumu getirdigi bilinci yoktur.

Hayvanda teleoloji de yoktur. Bir aslan bir amac icin yemez, anatomisi onu sadece yemesi icin uyardigindan yer.