Endülüs Notlari

[sargon]

Gectigimiz hafta kizimla birlikte bir Endülüs gezisi yaptik. Gezinin yarisindan fazlasi Güney Ispanya'nin güzel denizinde dalgalarla bogusarak ve kizgin günesinden yararlanarak gecti. Ama diger yarisinda da birkac sehri gezme firsatimiz oldu. Gerci ilk günden yer ayirtmayi düsünemedigim icin Granada'ya gidemedik ve muhtesem Elhamra sarayini göremedik ama Cordoba ve Sevilla'yi gezme sansimiz oldu.

Güney Ispanya'da insanin ilk olarak gözüne carpan Türkiye'ye benzeyen doga örtüsü oluyor. Kuzeyin sik ormanli, yemyesil dogasindan sonra birden bire sari ve kahve renklerin agir bastigi, az agacli bir bozkir görüntüsü. Nemli ve sicak bir hava. Insanlari da ayni bizim insanimiz gibi sicakkanli, kavgaci, bagira cagira konusan, kurallari falan pek takmayan türden, yani Akdeniz insani.

Bir sonraki adimda ise hemen Endülüs uygarliginin izlerini hissediyorsunuz. Endülüs Emevileri Ispanya'da öyle derin bir iz birakmis durumdalar ki, bunu ilk andan beri hissediyorsunuz. Yer isimleri kulaginiza hic yabanci gelmiyor. Mescit'ten üretilmis Mezquita, Medina Al-Sahara, Elhamra, Cordoba, Granada, Alcazar vb. Nerdeyse her kilise veya saray bir caminin yada müslüman sarayinin üstüne kurulmus. Yeni yapilmis olanlarda ise Magriplilerin mimarisinin izleri farkediliyor. Magribi sanati Gotik ile Barok'un arasinda girmis ve ikisini birbirine baglamis gibi. Bugünkü modern Ispanyol sanatinda bile herbirinden izler, esintiler bulmak mümkün.

Bu izlenimi sadece Güney Ispanya icin iddia edebilirim, ancak bütün Ispanya'da gecerli oldugunu tahmin ediyorum.

Endülüs'e Ispanyollar Andalucia diyorlar, baskenti Sevilla. Güneydeki Akdeniz sahillerinin adi ise Costa del Sol. Sol adi size yabanci gelmeyecektir, günes tanrisi Sol'u bilirsiniz, Costa del Sol yani "günes sahili". Tarik bin Ziyad'in kuzey Afrika sahillerinden gemilerini gecirdigi Cebelitarik (Gibraltar)'i icine alip bir ucunda Granada'ya diger ucunda ise Atlas Okyanusuna uzanan bir bölge Andalucia.

Endülüs Emevilerinin bölgedeki egemenligi oldukca uzun sürüyor, tam 700 yil. Bütün bu sürec boyunca bütün Ispanya müslümanlarin kontrolünde kalmis degil tabii. En son müslüman emirligi olan Granada (Girnata) bir yillik bir kusatma sonucunda teslim olup, emir XII. Muhammed kentin anahtarini hiristiyanlara verdiginde yil 1492'dir. Ispanya iki olayi birden kutlamaktadir. Ayni yil Kristof Kolomb Amerika'yi bulmustur.

[sargon]

Islamiyet ortaya ciktiktan sonra o kadar hizli bir sekilde yayiliyor ki, Muhammed'in ölümünden yüz yil sonra müslümanlar bütün Kuzey Afrika'yi gecip kendilerini Ispanya'nin ortasinda buluveriyorlar. M.S. 500 yilinda Bati Roma imparatorlugunun yerinde yeller esiyor ve adi kalan kendi olmayan bir "imparatorluk" sürüyor. Koca imparatorluk kuzeyden gelen Germen saldirilarina dayanamayip cökerken, her yerine Vizigotlar, Ostrogotlar, Normanlar, Lombardlar gelip yerlesiyor, kendi kralliklarini kuruyorlar. Ispanya'ya gelenler de kuzeyli Vizigotlar. Vizigotlarin kurabildikleri sadece bir barbar uygarligi oldugu icin, Emevilerin akinlari karsisinda dayanamiyor. Zaten müslüman korsanlar tarafindan Güney Avrupa sahilleri dövülüp dururken, Tarik bin Ziyad 711 yilinda ordusuyla birlikte daha sonra kendi adi verilecek olan Cebelitarik bogazini gecip Ispanya'ya cikiyor. Kisa zamanda bütün Ispanya müslüman ordularinin eline düsüyor. Müslümanlarin Pireneleri asip Fransa'yi da ele gecirmelerini Charles Martel güc bela engelliyor.

Bundan sonra Ispanya'da 700 yil sürecek bir müslüman egemenligi basliyor. 750 yilinda Abbasiler, Emevilere karsi ayaklanip Bagdat'ta halifeligi ele gecirince Emevi halifesi Abdurrahman bin Muaviye Endülüs'e siginiyor ve Cordoba'yi kendisine baskent ilan ediyor. Daha sonra III. Abdurrahman döneminde Fatimiler Abbasi halifesini reddedip kendi halifelerini ilan edince, III. Abdurrahman da kendisini halife ilan ediyor ve böylece Islam dünyasinin üc halifesi birden olmus oluyor.

I. Abdurahman'in kurdugu Endülüs Emevi Devleti kisa zamanda güclü bir uygarlik yaratiyor. Kisa zamanda Cordoba hizla gelisiyor ve Avrupa'nin en görkemli sehrine dönüsüyor. III. Abdurrahman dönemine gelindiginde Avrupa'da Cordoba ile yarisabilecek tek sehir vardir: Bizans'in baskenti Istanbul. Dünyanin geri kalaninda ise hic kuskusuz Abbasi Bagdat.

I. Abdurrahman'dan III. Abdurrahman'a kadar olan yaklasik 200 yillik dönem Endülü'ün en parlak dönemidir. Cordoba bilim ve sanatin merkezi haline gelir. Ibn-i Rüst ve Ibn-i Haldun iste Endülüs'ün bu bereketli bilim, kültür ve sanat merkezinin ürünleri olarak ortaya cikarlar. Endülüs'te yaratilan kültür ortami sadece müslüman düsünürler degil, baska dinlerden büyük düsünürlerin cikmasini da sagladi. Bütün ortacagin en büyük metafizikcisi sayilan Maymonides de Endülüs'te yaratilan bilim, sanat ve kültür zenginliginin bir ürünü sayilmali.

Endülüs'te en gelismis olan sanat hic kuskusuz mimarlik. Bugün bile ihtisamindan hicbirsey kaybetmeyen camiler, saraylar, kaleler, köprüler kuran Magribili mimarlar, bölge müslümanlarin kontrolünden tamamen ciktiktan sonra bile Avrupa'nin aranan mimarlari ve sanatcilari olmayi sürdürmüsler.

Cordoba'nin hic kuskusuz en önemli eseri Mezquita. Mezquita büyüleyici bir güzellige sahip. Her biri farkli boylarda olan ve her birinin üzerinde mimarinin amblemi olan kücük bir Arapca imza bulabileceginiz 1200'den fazla sütunun üstünde dikilen bu muhtesem eseri gezmeye saatler ayirabilirsiniz. Camiyi yapmayi baslatan I. Abdurrahman, sonra II. Abdurrahman mimariyi bozmadan camiyi genisletiyor, sonra II. El-Hakem eklemeler yaptiriyor, bunlara El Mansur'un eklemeleri ekleniyor. Cordoba hiristiyanlar tarafindan ele gecirilince camii kiliseye dönüstürülüyor. Cok sayida hiristiyan sapeli ekleniyor ve Ispanya'daki diger bircok eserde görülebilecegi gibi bu eklemeler de magribi mimarlara yani mudejar'lara yaptiriliyor. Hiristiyanlarin ele gecirdikleri topraklarda yasamayi sürdüren ve dinlerini degistirmeyen mudejarlar, din degistirmeyi kabul etmedikleri icin Ispanya'dan sürüldükleri 1610 yilina kadar tugla, alci, siva ve seramik süslemelerinde özgün bir mimari yaratiyorlar.

Mezquita'da cektigim acemice bir filmin üzerine iki aksamlik deneme yanilmalarin sonunda Farid Farjad'in müziklerini eklemeyi basardim. Pek basarili bir cekim olmadigini kabul ediyorum. En etkileyici bölümlerden biri olan Mihrap'i cekmeyi akil edemedim, daha dogrusu insan hem ögrenip hem de plan yapmayi beceremiyor. Yine de bir izlenim verebilecegini düsünüyorum.

[sargon]

Mezquita'nin cok sayida fotografini da cektim ama bunlari internete yüklemek yerine, hazir yüklenmis olanlardan bir örnek vereyim. Isteyen yazinin altindaki fotograflardan mimarinin ne kadar mükemmel oldugunu görebilir.

http://www.marijan-birus.iz.hr/Deuts...oba_dom_de.htm

Cordoba'dan sonraki durak Sevilla. Sevilla su anda Güney Ispanya'nin baskenti. Iki yeri gezmeyi ihmal etmemek gerekiyor. Sevilla Katedrali ve Real Alcazar. Sevilla Katedrali de bir 12. yüzyilda insa edilmis bir caminin üstüne kurulmus. Katedral Gotik tarzda yapilmis dünyanin en büyük katedrali ve ayni zamanda dünyanin en büyük ücüncü katedrali. Minaresi sonradan can kulesine dönüstürülmüs ve yükseltilip tepesinde inanci simgeleyen bir kadin heykeli olan La Giralda yerlestirilmis.

Katedralden adeta zenginlik fiskiriyor. Ozellikle 23 metre yükseklik ve 20 metre genislikteki Capilla Mayor (ana sapel) boydan boya altin ve gümüsle islenmis. Bu islemelerde Isa'nin Meryem'in öyküsü asagidan yukariya dogru anlatiliyor. En asagida Isa'nin dogusu ile baslayan süslemeler, en tepede Isa'nin carmiha gerilmesi ile bitiyor.
Bu sapeli filme almaya calistim ama ne yazik ki görüntüler Mezquita'dan daha kötü. Yine de zenginlik ve görkemin görülebilmesi icin seyredin derim.



Tabii ki Ispanya'daki en önemli karakterlerden biri de Cristof Colomb. Kathedralin bir kösesinde Cristof Colomb'un mozolesi var. Cristof Colomb, Amerika kitasinda ölmüs, orada gömülmüs, daha sonra birkac yüzyillik bir gezinin ardindan nihayet Ispanya'ya gelmis. Tercümanimizin espriyle anlattigina göre Colomb'un kalintilari ordan oraya tasinirken azala azala Ispanya'ya geldiginde 500 gr. kalmis. Kadin devasa heykellerin aslinda 500 gr.lik Colomb'u tasidigini anlatirken cok sempatikti. Iste 500. gramlik Colomb'umuzun mezari.

[abdulKADİR]

Sayın sargon, emeğinize sağlık. Güzel bir anı/makale ve video olmuş. Müzik te güzel uymuş. İzlerken duygulu anlar yaşadım. Sizi kıskanmadım desem yalan olur. Bizden önce gitmiş görmüşsünüz görülmesi gereken yerleri.

Makalenizde objektif olarak değindiğiniz şekilde Endülüs medeniyetinin Avrupa bilim ve sanatına babalık yaptığı gerçeği, bilumum dinsiz ve ateist arkadaşların dikkatinden kaçmaz umarım.

Ve bir soru:
Bu muhteşem eserin içinde bulunup o ihtişama bizzat şahit olduğunuzda, içinizden hiç ACABA?... dediniz mi? '
'Müslümanlar geçmişteki bu enerjilerini ve öncü medeni vasıflarını acaba nerden aldılar?''
''Onların beslendikleri ana kaynak acaba doğru olabilir mi'' dediniz mi hiç?
Anlık ta olsa yani ...

[nogada]

Çok güzel bir çalışma sayın sargon emeğinize sağlık,paylaşımınız için teşekkür ederim

[sargon]

Daha bitmedi. Real Alcazar gelecek daha.

sevgili abdulKADIR, ''Onların beslendikleri ana kaynak acaba doğru olabilir mi'' sorusuna daa önce bir cevap aramistim. Bu cevabi buldugumu düsünerek gittigim icin yeniden düsünmedim, ama gördüklerim bu düsüncenin dogru oldugunu onayliyordu. Islam'in aydinlanma devri, bilim, kültür ve sanat alaninda bir özgürlügün saglanmasi sayesinde gerceklesiyor. Burda anahtar sözcük "özgürlük"tür, "inanc" degil. Ibn-i Rüsd ve Ibn-i Haldun'u, Maymonides'i bunun en iyi örnekleri olaak gösterebiliriz. Daha detayli bilgi ve tartisma icin, daha önce bu konuyu tartistigimiz basliga bakmanizi öneririm.

http://www.turandursun.com/forumlar/...ead.php?t=9478

[abdulKADİR]

sargon´isimli üyeden Alıntı

Daha bitmedi. Real Alcazar gelecek daha.

sevgili abdulKADIR, ''Onların beslendikleri ana kaynak acaba doğru olabilir mi'' sorusuna daa önce bir cevap aramistim. Bu cevabi buldugumu düsünerek gittigim icin yeniden düsünmedim, ama gördüklerim bu düsüncenin dogru oldugunu onayliyordu. Islam'in aydinlanma devri, bilim, kültür ve sanat alaninda bir özgürlügün saglanmasi sayesinde gerceklesiyor. Burda anahtar sözcük "özgürlük"tür, "inanc" degil. Ibn-i Rüsd ve Ibn-i Haldun'u, Maymonides'i bunun en iyi örnekleri olaak gösterebiliriz.

O halde bekleyip görelim sayın sargon.
Müslümanlardan kat be kat özgür olan dinsiz ve ateistler ne gibi bir medeniyet ortaya koyacaklar, kaç tane İbn-i Rüşd'ler, İbn-i Haldunlar, İbn-i Sina'lar, Farabi'ler ... çıkarabilecekler.

[-InVi-]

Benim merak ettigim,
benim bugüne kadar taniyabildigim alman ateistler , ibadethane gibi yapilanmalari "arkaik" ( köhnemis ve eskimis bir zihniyetin ) yapilari olarak degerlendirir, ve o "muhtesem" mekanlar icin harcanan "parayi" ve tabiki "insan ( köle ) emegini" pervasizca kullandiklari icin elestirisel yaklasirlar.....
sn sargon ise orada iki rekat namaz kilmadigi eksik....
gün gelir oda olur

Evet endelüs müslümanlari "cöldeki" müslümanlardan farklidir, buda onlarin dinlerini "cölden" uzak daha iyi yorumlamalarindan kaynaklanmaktadir, gecmis tarihde endelüs'de ne oldu ise, bugün bati avrupa "Euro-Islam" basligi altinda aslinda yeniden yapilandirmak istemekte, islami bati avrupadaki mahalle arasi "derneklesmis-ibadethanelerden" cikartip toplumsal hayatin icinde sokup, göz önünde bulundurarak, kendince bir hareket icerisindedir.....

[sargon]

sevgili abdülKADIR, bu bir dinlilik dinsizlik konusu degil, tartisman yanlis eksende. Bilimin, sanatin, kültürel ürünlerin gelisebilmesi icin bir özgürlük ortami gerekiyor. Bunu tarih defalarca göstermis durumda. Ayni sey islam icin de gecerli olmus.

Bak su anda düsünmüyorsun, direk tepki veriyorsun, cünkü salt inanc ekseninden hareket ediyorsun. Halbuki bu konuda yazdiklarimi okusan, üzerinde düsünsen, belki de birsey kazanacaksin. Endülüs'ü kuranlar böyle davranmamislar iste. Kendilerinden farkli düsünseler de bilim adamlarinin, sanatcilarin gelismesini saglamaya calismislar. Bunun icin özgür bir ortam gerektigini düsünmüsler, onlari desteklemisler. Ibn-i Rüsd de Ibn-i Haldun da akilcidir. Saydigin diger isimler yani Ibn-i Sina ile Farabi de akilcidir, imanci/nakilci degillerdir. Siz bu isimleri sayip, gecmisi yad ediyorsunuz, ama onlar gibi düsünmüyorsunuz ki. Tam tersine bu isimlerin karsi ciktigi sekilde düsünüyorsunuz. Inancinizi öne cikartiyorsunuz. Iste islam bu yüzden su anda ortacagini yasiyor.

Nakilci/imanci islamcilar Ibn-i Rüsd'ü, Farabi'yi, Ibn-i Sina'yi, Farabi'yi, Razi'yi, El-Kindi'yi bilmiyorlar, bilmek de istemiyorlar. Ici bos kavanozlar gibi adlarini sayip, bir zamanlar neymisiz diye ic geciriyorlar. Halbuki bu adamlari bilseniz, nasil akili ve bilimi esas aldiklarini düsünseniz, asil siz bir sorgulamaya girebilirsiniz.

Dinsiz ve ateistlerin medeniyete koyduklari sey cok fazladir. Baska bir baslikta gördüm, günümüz bilim adamlarinin bile yarisindan fazlasi dinsiz. Ama bence bu tartisma buranin konusu degil.

[sargon]

Kusura bakma Invi, senin taniyabildigin Alman ateistlere uymuyorum. Ayni seyi piramitler icin de söyleyenler var. Elbette büyük paralar harcanmis, büyük insan(köle) emegi kullanilmistir, ancak bunlar mimarlik sanatinin bu güzel ürünlerini reddetmemizi gerektirmez. Ispanya'da cok sayida dolmen ve menhir de var. Bunlari da görmeyi düsündüm ama yerleri tersti. Ben bu menhir ve dolmenleri de anlatsam herhalde hayranlikla anlatirdim. Ama menhirlerin etrafinda bir pagan ayini yapmayi hic düsünmedim.

Anlayamadiginiz birsey var burda. Ben dinleri seviyorum, onlari insanlik tarihinin düsünsel ürünleri olarak görüyorum. Bunu üc yil önce blogumun ana sayfasina yazmistim. Karsi oldugum sey dinlerdeki dogmatik, baskici ve yobaz tutumdur.

http://sargon.blogcu.com/

Bu arada iyi bir taktikti dogrusu, takdir ettim