Sam Harris: Akla-aykırılık Kara Borsası olarak Din

[ulpian]

1967 doğumlu Amerikan yazar Sam Harris Stanford Üniversitesi Felsefe Bölümünden mezun ve şu an nöroloji alanında doktorasını yapmakta.

PEN-Award’a layık bulunan 2004 yılında yazdığı "The End of Faith" adlı kitabıyla dünyaca üne kavuştu. Bu kitaba gelen eleştirilere cevap vermek için 2006 yılında yazdığı "Letter to a Christian Nation" adlı eseri de en çok okunanlar listelerinde yer aldı. Bunların yanı sıra Newsweek, The Los Angeles Times, The Times (London) ve The Boston Globe gazetelerinde makaleler yazmakta.


Türkçe’ye çevirmeye çalıştığım makalesinin İngilizce orjinalini >burada<, bir Almanca çevirisini de >burada< bulabilirsiniz.

Çeviri ile ilgili öneri ve eleştirileri almaktan memnuniyet duyarım (metnin içeriği ile ilgili yorum ve açılımlardan da tabii ki).

Akla-aykırılık Kara Borsası olarak Din

Akıl zorunluluktur, tercih değil. İnsan, bilerek kendi kendini ürkütemeyeceği gibi, bile bile yetersiz/kötü kanıtlara binaen bir teze de inanamaz. Eğer bundan şüpheniz varsa, başarısız kalmış bir yeniyıl niyeti hakkında şöyle bir rapor dinlediğinizi farzedin:

"Bu sene daha rasyonel olma kararı almıştım, ne var ki Ocak ayının sonlarında tekrar eski alışkanlıklarıma yenik düştüm ve bazı şeylere yine yetersiz/kötü sebeplere binaen inanmaya başladım. Şu an sigara içmenin zararsız olduğuna, ölmüş kardeşimin yakın gelecekte hayata döneceğine ve Angelina Jolie ile evlenmek üzere seçilmiş olduğuma inanmaktayım, sadece bu inançlarımın kendimi iyi hissetmemi sağlaması ve hayatıma anlam katması sebebiyle."

Akıl melekemizin çalışma şekli bu değil. Bir iddiaya inanabilmemiz için, bu iddianın doğru olması sebebiyle inandığımıza inanmamız gerekiyor. Daha sonradan bazı düşünce hatalarımızın olduğunu tespit edebilsek de, bu hatalar her zaman karanlıkta, bilincimizin dışında gerçekleşmekte. Her şimdiki an’da sahip olduğumuz bir inanış, aynı zamanda kendi kendimizi kandırmadığımız kanaatini içerir.

Bu düşünce zorunluluğu, dinler için her zaman bir sorun teşkil etmiştir. Baştan aşağıya inanılmaz fikirlerle dolu oldukları için, dünya dinleri, aklı reddetmeden aklı aldatabilme yollarını bulmak zorunda kalmışlardır. Önerilen manevra genelde "iman" olarak adlandırılır ve gerçekten de istenilen hedefe ulaşmakta başarılı gibidir. İman, kişinin kendisini, akıl standartlarını muhafaza ettiğine inandırabilmesini sağlar, aslında bu standartları terketmiş olmasına rağmen. İnsanda tabii ki, böyle bir bahaneye kapıldığını farketmemek için güçlü bir dürtü mevcuttur, çünkü aksi takdirde hile ortaya çıkacaktır. Bilindiği üzere, bu gibi bilişsel jimnastikler, aynı hileye düşmüş insanların varlığıyla epey kolaylaşmaktadır. Bazen koca bir köy gerekir insanın kendisini kandırabilmesi için.

Bu asil teşebbüsü desteklemek amacıyla her din, aynı görüşten insanların eleştiriden uzak bir şekilde dini inançları adına kötü/yetersiz sebeplerle alış-veriş yapabilecekleri bir "akla-aykırılık kara borsası" oluşturmuştur. Siz de bu yanlış bilgi ve kendini kandırma ticaretine katılabilirsiniz. Aşağıdaki yöntem milyarlarca insanda işledi ve sizde de işleyecektir.


Tanrıya Nasıl İnanılır?
- Altı kolay adımla -

1. İlk olarak Tanrıya inanmak istemeniz gerekir.

2. Ardından yeterli kanıt olmamasına rağmen Tanrıya inanmanın çok asil birşey olduğunu anlamalısınız.

3. Ondan sonra, insanda varolan, kanıt olmadığı halde Tanrıya inanabilme yetisinin, bizzat Tanrı varlığının kanıtı olduğunu idrak etmelisiniz.

4. Artık, daha ileriye giden her türlü kanıt ihtiyacını (hem kendiniz hem de başkaları için) bir tür şeytana uyma, manevi hastalık veya aklın yanıltması olarak görünüz.

5. İman edimleri olarak 2.-4. adımlara başvurunuz.

6. Tekrar 2. adıma dönünüz.

Açıkça anlaşılabileceği üzere, bu bir nevi arzu ve hülyalar devirdaim makinesidir ve zorunlu olarak kısıtlanmış bir kendini-tanıma ve gerçeklikle eksik bir temasa yol açar. Ama söylendiğine göre birçok faydası varmış, ve makineyi bir çalıştırmaya başlarsanız kendinizi nezih bir topluluğun içinde bulursunuz. Gerçekten de, görünen o ki, bir daha hiç bir zaman yalnız kalmazsınız.


İyi Eğlenceler!

[milomanara]

Eline sağlık ulpian, çok güzel bir makale.

Çeviri ile ilgil olarak sadece "biaen" sanırım "binaen" olacak. "Kognitif" için de Türkçe olan "bilişsel" kelimesini önerebilirim.

[K.C.]

Teşekkürler ulpian. Sam Harris hakkında verdiğin bilgi için teşekkürler. Adamın felsefeci olduğunu bilmiyordum.

[uyar]

cognitif kelimesi yerine başka birşey bulmak gerekir bence... bilişsel çok kakafonik fazla birşey ifade edemiyor gibi..
ne dersin milomanara..

[milomanara]

Pek bir seçeneğiniz yok ki sayın uyar

Güncel Türkçe Sözlük:
kognitif    Fr. cognitif 
sf. Bilişsel.

zargan.com
cognitive		idrak ile ilgili 	İDS
cognitive		idrak isteyen 	 İDS
cognitive		bilişsel 	 	Genel Sözlük
cognitive decline	zihinsel gerileme 	Sağlık ve Tıp
cognitive development	bilişsel gelişim 	Psikoloji-Psikiyatri
cognitive disorder	kognitif 	 	Roche Tıp Sözlüğü
Türkçe tanım : Bilişsel, algılama ve idrakle ilgili

[al bundy]

Çeviri için çok teşekkür ederim. Sam Harris'i özellikle ılımlı islamcılara getirdiği eleştiriler nedeiyle seviyorum çünkü asıl potansiyel onlarda var.

[evrensel-insan]

Saygideger arkadaslar;

Nihayet benim kavramimi buldunuz. Cognitive, kavramsal ve de kavramasal demek. Algilama ve idrak etme bilinci demek., Yani, her hangibir seyin tamamen bilincine varmak. Sesli sozluk. Isim; cognition dir. Ayni zamanda, farkindalik anlamina da gelir.

Cognitive science; 20. ve 21. yuzyilin bilimsel yanasimidir. Bu konuda Karl Popper, bilimde , bilimsel yanasimda ve de bilimsel felsefede, yani epistemoloji de devrim yaratmistir. Bilimsel curutme ve cikarsama metodunu gozlemsel olarak ortaya koymus; bilimin ispat veya saglanmasini degil; uretimini/gelisimini one cikarmistir.

cognitive kavramsal tr
cognitive idrak ile ilgili (sıfat) tr
cognitive kavrama ile ilgili en
cognitive Bilişsel ry
cognitive idrak etmeye ilişkin tr
cognitive bilmeye veya kavramaya tr
cognitive idrak isteyen en
cognitively kavramaya ilişkin olarak

Saygilarimla;
evrensel-insan

[uyar]

idrak asıl kelime belki ama bu da tam olmuyor sanırım.... ramazanı idrak ettik derken bir cognition olmuyor aslında.... aslında "bilmek" kelimesinden geldiği kesin de... biliş bilişimle karışıyor bana göre.....neyse kelime bulmak bana düşmez de...

türkçemizin bu gibi terimlerde kısır kalması ne fena...

algılama olmaz zaten... perception o daha ziyade...

bilinç ise consciousness.... bilinçli = conscious mesela çok güzel uyuyor

kavramaktan kavram da theory zaten kavrayış, kavrama belki.. ama o da olmuyor sanırım "comprehension" gibi birşey...

[evrensel-insan]

Saygideger uyar;

Bilgiyi veren kavramlardir. Eger kavramsal olarak bilgiye yanasirsan; o zaman bilginin kavranmasini saglarsin. Iste cognitive, yani kavramsal yanasim, bilginin kavranmasini ve algilanmasini saglayan yanasimdir.

Conscious ise, suur demektir. Consciousness; suurluluktur. Bu genelde fiziksel anlamda kullanilir. Yani baygin olmamak veya suur kaybina ugramamis olmak demektir.

Kisaca, ogrenileni veya hafizadan kullanimi, bilincli ve bilerek kullanima tasimaktir.

Saygilarimla;
evrensel-insan

[uyar]

şuur ile bilinç aynı şey arkadaşım... ah bu güzel türkçemiz )