Ülke’yi var eden nedir?

[güneşinzaptıyakın]

Bizlere çocuk'luğumuzda okullarda ülkeleri var eden ana unsurun millet ve uğruna akıtılan kan olduğu öğretilmiştir. Gerçek Dünya bu öğretilerden farklıdır, çevremize baktığımızda millet/ulus kavramı olmayan devletler görüyoruz, din/ortak kültür bağlamında yapılanmış devletler görüyoruz, son dönemde ülke’de federalizm tartışılır oldu, farklı milletlerin/kavimlerin uzlaşması ile oluşturulan bir devlet sisteminide öğrenmiş olduk, özetle devlet kavramını oluştururken toplumlar lokal gerçekler yada dayatma sistemler doğrultusunda bir devlet yapılanması içine giriyorlar. Tarih’in gösterdiği gibi hiçbir şey kalıcı olmuyor, toplumların ihtiyaçları yada bakış açıları değiştikçe devletin öznel tanımı da değişiyor sık sık.

Yugoslavya dağıldığında bir komünist devlet daha yıkıldı diye kınalar yakan camia, şimdilerde ülke’de federalizm’in konuşulmaya başlaması ile aman bizde Yugoslavya olmayalım örneğinden hareketle, kitlelere kutsal bir kavramın yıkılabileceğini söylüyorlar. Verilen örnekte homojen bir yapıya sahip Yugoslavya’nın ana unsurlarını oluşturan Boşnak, Sırp, Hırvat, Sloven vs. gibi kimliklerin tarih boyunca yaşadıkları dinsel, milliyetçi vs. savaşları ve çekişmeleri unutuyorlar, Tito’nun değneği altında zapturap altında olmaları gerçeği zaten bahsedilmiyor, özlenen totaliter bir rejim olduğu için olabilir belki. Peki Çekoslavakya’ya ne demeli? Bir refarandum ile ülkeyi ve devleti ikiye ayırdılar, dün kutsal Çekoslavakya devleti içinde yaşayan toplum bu gün Çek ve Slovakya devlet’lerinin kutsal çatısı altında yaşıyorlar. Örnekleri çoğaltmak mümkün.

Toplumlar bir arada yaşayabilmek için çeşitli kurumlar oluştururlar, bunların içinde devlet en karmaşık ve değişken yapıya sahip olandır, aynı zamanda devlet kurumu salt gücü tek elinde toplayan tek toplumsal yapılanmadır, 20. yy. itibari ile oluşturulan devlet üstü (BM vb.) yapılar ancak güçlü devlet’lerin siyasi çıkarları yönünde uygulamalarda bulundukları için devlet kurumuna muadil olmamışlardır. Tüm İnsanlık tarihi boyunca devlet toplumların bir arada yaşamasını sağlayan kurum olarak var ola gelmiştir. Son 150 yıldır devletin var olma gerekçesi, devletin olmaması gerektiği sistemler ve bunları savunan kitleler uzun zamandır toplumlarda zaman zaman etkili de olmuşlardır. Toplumların genel istekleri doğrultusunda devletin sistem değiştirmesi, evrilmesi hep çok sancılı olmuştur genelde.

Devletin temelini oluşturan toplumların harcı geçen yüz yıl boyunca genel çoğunlukla ulus devlet olmuştur, mevcut ulus devlet’lerin içindeki farklı milliyetçi sesler hep sorun olmuşsada, zaman zaman siyaset iç savaş seviyesine yada düşük yoğunluklu savaş seviyesine tırmansa da, ayrılıp iki ayrı ulus devlet olsalarda ulus devlet sistemi bir şekilde yaşamıştır, günümüzde çözülmeye başlayan yerini daha zayıf bağlarla ilişkilendirilmiş federatif yada farklı bir yapısal sistem içeren devlet’lere bırakmaktadır. Hiçbir zaman mevcut toplumsal uzlaşmanın temelini oluşturan ortak paydalar öğretildiği gibi kutsal olmamış aksine her zaman koşullar ve toplumsal çıkarlar doğrultusunda değişmiştir.

Görüleceği gibi toplumsal akit tarih içinde bir yerde bozularak yeni akit/akitler yapma ihtiyacı yada zorunluluğu doğmasına yol açmıştır. Toplumsal akdin harcını sağlamlaştıran unsurlar; ulus, millet, din, sınıf, zümre, soy/sop vb. bir çok ortak veya zorunlu istek olmuştur, ama hiç birisi toplumları bir arada tutmaya yardımcı olamamıştır. Sizce devleti kuran toplumları bir arada tutan yada tutması muhtemel ana unsur, en olmazsa olmaz birleştirici unsur nedir? Toplumların birlikteliklerini bitirmeleri, teşbihte hata olmaz babında boşanmaları, farklı sistemleri uygulamaya koymaları doğrumudur? Zaman içinde aksayan yönleri onarılamaz hale gelen sistemlerin tasviye edilmesi yada derin bay pas’lar ile farklı bir yapıya çevrilmeleri zararlı olabilirmi? Devlet kurumu kutsalmıdır? Daha’da ileri bir sorgulama yapacak olursak devlet kurumu gereklimidir? Mevcut krizler ve toplumsal yaralanmaları yaratan devlet kumrumudur? Devletin olmadığı yerde gül bitermi?