Bu argumani Stephan Hawking’in sitesindeki sozlugunden aldim.
http://www.hawking.org.uk/activity/acindex.html
Bu arguman bir “circular argument”tir. Buna “totoloji” de diyoruz. Peki hangi maddenin karsisina yazilmis bu aciklama. Antropic Principle.Yani su meshur “insani ilke”.
Circular arguman, birseyi kendi ile aciklayan argumandir. Baska bir deyisle ispatlanmya calisilan sey zaten dogru olarak varsayilmaktadir. Descartes’in unlu sozu “dusunuyorum, oyleyse varim” sozu gibi. Descart bu argumani formule etmistir, cunku “dusunuyorum” dedigi anda zaten var oldugunu kabul etmektedir. Ve circular argumanlar yuzyillardir insanlari ugrastirir.
En basit haliyle “ A dogrudur, cunku A dogrudur”
Biraz daha karmasik bir ornek: “A dogrudur, cunku B dogrudur, ve B dogrudur cunku A dogrudur”
Onerme daha cok bilesenden de olusabilir: “A dogrudur, cunku B dogrudur, B dogrudur, cunku C dogrudur, Ve C dogrudur cunku A dogrudur.”
Bu tur argumanlar dinde ve politikada cok sik kullanilirlar:
“Kutsal Kitap(KK), Tanrinin oldugunu soyler. KK tanrinin sozu olduguna gore ve tanri yanlis birsey soylemeyecegine gore, KK’da olan hersey dogru olmalidir. Demek ki Tanri vardir.”
“Evrenin bir baslangici vardir. Baslangici olan hersey bir nedene sahiptir. Demek ki, evrenin Tanri denilen bir baslangici vardir.”
“Idam gereklidir, cunku vahsice oldurmelere karsi caydirici bir olum cezasina ihtiyacimiz var”
“Serbest ticaret bu ulke icin iyi birseydir. Nedeni acik. Ulkeler arasinda sinirlandirilmamis bir mal akisi oldugu zaman saglanan faydanin ulkenin heryerinde sinirsiz ticari iliskilerin gelismesini sagladigi acik degil midir?”
Peki totoloji ve celiski nedir?
Totoloji
Bir önermesel formülün (veya bileşik önermenin) doğruluk cetvelindeki son değerlendirme sütunundaki bütün değerler “doğru” çıkıyorsa, bu önermesel formüle “totoloji” denir. (wikipedi)
Çelişki
Bir önermesel formülün (veya bileşik önermenin) doğruluk cetvelindeki son değerlendirme sütunundaki bütün değerler “yanlış” çıkıyorsa bu önermesel formüle “çelişki” denir.
Totoloji ile celiskiyi birlikte aldim. Cunku bu ikisi mantikta (formel mantik) aciklama degeri olmayan argumanlardir.
Bir argumanin her kosulda dogru yada her kosulda yanlis cikmasi durumudur ki, gunluk hayatta da sik sik kullaniriz bu tur argumanlari.Ornegin:
“Yalnizlik paylasilmaz( paylasilirsa yalnizlik olmaz.)”
Sonuc olarak circular argument’ler birer totolojilerdir ve her zaman dogru sonuc verirler. Ancak hicbir aciklama degerleri yoktur.
Antropic principle’in temel yaklasimi baslangicta verdigim argumanla ozetlenebilir. Tekrarlarsak
"Evren bugun bu haldedir, cunku eger daha farkli sekilde gelismis olsaydi bu halde olmazdi. "
Bir sure once Panteidar'in "Bilincli Tasarim" adi altinda actigi topic'te cok sayida tasarimcilara ait arguman vardir ve hepsi de bilimsel gercekler bicimindedir. Ornekler su tarzdadir:
"1. Evreni meydana getiren patlama biraz daha şiddetli olsaydı, evrendeki tüm madde dağılırdı; eğer patlama biraz daha yavaş olsaydı, bütün madde hemen kapanacaktı. Her iki durumda da ne galaksiler, ne yıldızlar, ne dünyamız, ne de canlılar oluşurdu. Patlamanın galaksileri, yıldızları, Dünya’mızı ve canlıları oluşturacak şekilde olmasının olasılığı havaya atılan bir kurşun kalemin sivri ucu üstünde durması kadar bile değildir."
Bilincli tasarimcilarin bu tarzda kurduklari argumanlarin hepsini Stephan Hawking circular argumant olarak niteler.