Doğru yazmak, imla, yazım kuralları

[sodomo--]

Bence bu konuya özel bir önem verme zamanı geldi, diye düşünüyorum.

Önemli olan bütün kuralları ile dört dörtlük bir yazı yazmak değil ama en azından forum ortamlarında yazılarımızı okuyanlara kolaylık sağlama amacı ile düzene sokmak çabası da diyebiliriz.

Özellikle sürekli okuma ve hızlı cevaplar yazma zorunluluğu doğal olarak forum ortamlarında bazı yazım kurallarına dikkat etmemeyi beraberinde getiriyor ve bence çok titiz olmanın da bir anlamı yok bu konuda ama en azından makul bir düzey tutturabiliriz diye düşünüyorum. (Dikkat ettim ben de bayağı yazım ve imla hatası yapıyormuşum.)

Şimdi bazı gerekli gördüğüm alıntıları aşağıya aktarıyorum :

--Mutlaka sık sık paragraf yapın. Paragrafsız bir yazı upuzun ve ürkütücü bir duvara benzer. Böyle bir duvarı kimse görmek istemez. Yazınızı da kimse okumak istemez.

--Her noktalama işaretinden sonra, (yani virgül, nokta, üst üste iki nokta, soru ve ünlem işaretleri gibi) bir boşluk bırakın. Bunu yapmazsanız cümleleriniz ve sözcükleriniz karmakarışık bir koyun sürüsüne benzer. Hiç birini diğerinden ayıramazsınız.

--Boşluklar çok önemlidir. Yukarıda her noktalama işaretinden sonra boşluk bırakmanız önerildi. Yazınızın bütününün biçimsel olarak sıcak görünmesi için, yanlardan, alt ve üstten de uygun boşluklar bırakmalısınız. Derli toplu bir görüntü, karmaşa karşısından her zaman avantajlıdır.

--Yapılan alıntılar mutlaka koyulaştırılarak, renklendirilerek veya quote yapılarak kendi yazınızdan ayrılması sağlanmalıdır. Okuyan sizin yazınızın nerede başladığını ilk bakışta görmelidir.

Ayrıntılara girmeden bazı imla kurallarını da aşağıya aldım özellikle "boşluk" problemine vurgu yapan imla kurallarına uymak yerinde olacaktır.

Bağlaç Olan da, de’nin Yazılışı

Bağlaç olan da, de ayrı yazılır. Kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlü uyumlarına uyar: Kızı da geldi gelini de. Durumu oğluna da bildirdi. Sen de mi kardeşim? Güç de olsa. Konuşur da konuşur.

UYARI : Ayrı yazılan da, de hiçbir zaman ta, te biçiminde yazılmaz.

UYARI : Ya sözüyle birlikte kullanılan da mutlaka ayrı yazılır: ya da.

UYARI : Da, de bağlacını kendisinden önceki kelimeden kesme ile ayırmak yanlıştır: Ayşe de geldi (Ayşe'de geldi değil).

UYARI : Da, de bağlacının bulunma durumu eki olan -da, -de, -ta, -te ile hiçbir ilgisi yoktur. Bulunma durumu eki getirildiği kelimeye bitişik yazılır: devede (deve-de) kulak, evde (ev-de) kalmak, yolda (yol-da) kalmak, ayakta (ayak-ta) durmak, çantada (çanta-da) kek*lik. İkide (iki-de) bir aynı sözü söyleyip durma.

Yurtta sulh, cihanda sulh. (Mustafa Kemal Atatürk)

Bağlaç Olan ki’nin Yazılışı

Bağlaç olan ki ayrı yazılır: demek ki, kaldı ki, bilmem ki.

Türk dili, dillerin en zenginlerindendir; yeter ki bu dil, şuurla işlen*sin.

(Mustafa Kemal Atatürk)

Olmaz ki!

Böyle de yatılmaz ki! (Orhan Veli Kanık)

Ruşen Eşref Ünaydın'ın "Diyorlar ki" adlı eseri ne güzeldir!

Geçmiş zaman olur ki hayali cihan değer.

Ki bağlacı, birkaç örnekte kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki. Bu örnekler*den çünkü sözünde ek aynı zamanda küçük ünlü uyumuna uymuştur.

Şüphe ve pekiştirme göreviyle kullanılan ki sözü de ayrı yazılır: Babam geldi mi ki? Başbakan konuşacak mı ki?

Bağlaç Olan ne ... ne ...’nin Yazılışı

Bu bağlacın kullanıldığı cümlelerde fiil olumlu olmalıdır: Ne Fransa’da ne de Almanya’da aradığını bulabilmişti.

Onlar ne arsız ne yılışkan ve yırtık gülmelidirler; ne de somurtmalıdırlar. (Refik Halit Karay)

Ne ziraat ne ticaret için kâfi nüfus kaldı. (Falih Rıfkı Atay)

Soru Eki mı, mi, mu, mü’nün Yazılışı

Bu ek gelenekleşmiş olarak ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlü uyumla*rına uyar: Kaldı mı? Sen de mi geldin? Olur mu? İnsanlık öldü mü?

Soru ekinden sonra gelen ekler, bu eke bitişik olarak yazılır: Verecek misin? Okuyor muyuz? Çocuk muyum? Gelecek miydi? Güler misin, ağlar mısın?

Bu ek sorudan başka görevlerde kullanıldığında da ayrı yazılır: Güzel mi güzel! Yağmur yağdı mı dışarı çıkamayız.


Devam edecek...

Not : Bu bilgiler (imla kuralları ile ilgili olanlar) Türk Dil Kurumu'nun web sitesinden (http://tdk.org.tr/yazim/kurallar.htm) alınmıştır.
Burada çok detaylı bilgiler var ama buraya az ama gerekli bölümleri alacağım.

[hiramusta]

Thank you *

Sodomo,

Eline sağlık, teşekkür ederim. Bu konudaki hassasiyetini aynı şekilde paylaşıyorum ben de.

Forumlar, konuşarak değil, yazarak düşüncelerimizi paylaştığımız ortamlar. Yani "chat" ortamının esnekliğini ve alışkanlıklarını bu ortamda uygulamak çok iyi sonuç vermiyor. Biçim çok farklı çünkü. Karşımızda yazacağımız bir cümleden sonra hemen bize bir cümle ile karşılık verecek birisi yok, o nedenle düşüncelerimizi dağıtmadan, bir bütün halinde aktarmaya çalışıyoruz. Düşüncelerimizi yazdığımızda amaçladığımız ne peki? Okunması. Yazdıklarımınızın daha okunabilir olması ise sodomo'nun yazmış olduğu bazı basit kurallardan geçiyor.

Göze daha rahat algılanabilir gelen bir yazının okunma şansı her zaman daha fazladır. Kısa yazıların okunma şansı, uzun yazılara göre daha fazladır. Rahatlıkla erişilebilecek yazıların uzun alıntıları yerine kişisel görüşleriniz daha fazla ilgi çeker. Basit kurallar sonuçta.

Bu konuya ekleyeceklerin bittiği zaman tamamının gözden geçirilip iğneli (sabit) bir başlık haline getirilmesi gerektiğini düşünüyorum.

sevgiler

neutrino

Sevgili Sodomo,
Bence ayrıntı gibi gözüküyor ama önemli bir konu. Duygu ve düşüncelerimizi etkili anlatmanın yolu noktalama işaretlerinden geçer. Bazen ben de bazı yazıları anlamakta çok zorlanıyorum. Cümleye başlanırken büyük harfle başlansın. Cümle bitince sonuna nokta konsun. Bu çok önemli. Noktalama işaretlerinden sonra mutlaka boşluk bırakılsın. (Bu boşluk olayını ben de yeni öğrendim sayılır.)

İkinci önemli husus paragraf olayı. Bunu da önemsemek gerekir. Paragraf yazının daha iyi anlaşılmasını sağlar. Bundan sonra önemsiyeceğim. Asıl olarak bir yazıda bunlara dikkat edersek yazımızın başkaları tarafından rahat bir şekilde anlaşılması sağlanmış olur. Hele bunlar bir anlaşılsın diğer hususlar da anlaşılır düşüncesindeyim. Sevgilerimle...

[sodomo--]

Sevgili Hiramusta, Neutrino ve Ezkamo konuya ilgi gösterdiğiniz için teşekkür ederim.

"Bilmemek ayıp değil öğrenmemek ayıp" diye düşünerek açtım bu başlığı. Aslında kendim de çok keyif aldım TDK'nın bu linkini incelerken.
Tabi burada özellikle belirtmek isterim ki, amacım harfi harfine dilbilgisi, imla ve yazım kuralları öğretmek değil (ki zaten ben de bilmiyorum), mümkün olduğu kadar yazım problemlerini makul bir düzeye indirmek ve en azından insanların okuyucu olarak biraz rahat etmesini sağlamak.

Zannedersem herkes için bu doğru yazım ve imla kurallarını öğrenmek keyifli olacak çünkü bu konu zannedildiği gibi sıkıcı bir konu değil gerçekten keyif alınarak öğrenilen bir konu.

Şöyle kendi yaptığım hatalara göz attım ve gördüm ki en çok yaptığım hata "yada" yazmak olmuş halbuki "ya da"olacak.
Sonra "tabiiki"de ne oluyor böyle ? Ne kadar çok yapmışım bu hatayı. Doğrusu "tabi ki" olacak.

Kaldığımız yerden devam edelim isterseniz.

-----------------------

BÜYÜK HARFLERİN KULLANILDIĞI YERLER

Büyük harflerin kullanıldığı yerler aşağıda sıralanmıştır:

Cümle büyük harfle başlar: Ak akçe kara gün içindir.

Cümle içinde tırnak veya yay ayraç içine alınan cümleler büyük harfle başlar ve sonlarına uygun noktalama işareti (nokta, soru, ünlem) konur:

Atatürk, "Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!" diyor. (Tırnak içinde ki kelimenin ilk harfini küçük yazmak benim oldukça fazla yaptığım hatalardan birisi olmuş)
Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil, kendimizi göstermek için geziyoruz. (Parantez içinde ki kelime de büyük harf ile başlar)

Ancak iki çizgi arasındaki açıklama cümleleri büyük harfle baş*lamaz: (İşte buna dikkat! )

Bir zamanlar -bu zamanlar çok da uzak değildir, bundan on, on iki yıl önce- Türk saltanatının maddi sınırları uçsuz bucaksız denilecek ka*dar genişti.

(Yakup Kadri Karaosmanoğlu)



İki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlar:

Menfaat sandalyeye benzer: Başında taşırsan seni küçültür, ayağının altına alırsan yükseltir. (Cenap Şahabettin)

Ancak iki noktadan sonra cümle niteliğinde olmayan örnekler sıra*landığında bu örnekler büyük harfle başlamaz: (Dikkat !)

Bu eskiliği siz de çok evde görmüşsünüzdür: duvarlarda çiviler, çivi yerleri, lekeler... (Memduh Şevket Esendal)

UYARI: Rakamla başlayan cümlelerde rakamdan sonra gelen kelime büyük harfle başlamaz: 2005 yılında Türk Dil Kurumunun 73. yılını kutladık.

Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler büyük harfle başlar: Müslümanlık, Müslüman; Hristiyanlık, Hristiyan; Musevilik, Musevi; Budizm, Budist; Hanefilik, Hanefi; Malikilik, Maliki; Protestanlık, Protestan; Katoliklik, Katolik.

Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar büyük harfle başlar: Tanrı, Allah, Cebrail, Zeus, Oziris, Kibele. Ancak tanrı kelimesi özel ad olarak kullanılmadığında küçük harfle başlar: Eski Yunan tanrıları. Bazı dinî terimlerin küçük harfle başlaması gelenekleş*miştir: cennet, cehennem, uçmak, tamu, peygamber, sırat köprüsü.

Özel adlardan türetilen bütün kelimeler büyük harfle başlar: Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe, Türkolog, Türkoloji, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Asyalılık, Darvinci, Konyalı, Bursalı.
-------------------------------------

İşte bakın bu yukarıda ki yanlışlıklar çok fazla yapılıyor ve ben de yapmışım bu tip yanlışlıklar. "Müslüman", "Müslümanlık" büyük harf olacak. Peki "Müslümanlar" derken ? İlginç olan Tanrı büyük harf ama "Eski Yunan tanrıları" derken küçük harf, peki "tanrısallaşmak" derken de küçük harf mi olacak ?

Aslında bu başlık altında bayağı keyifli dil tartışmaları bile yapabiliriz sonuçta sıkmadan, sıkılmadan, gülerek, eğlenerek bir çok şey öğrenebiliriz.

Yarın devam edeceğim.

[sodomo--]

Bir konuya bir karışıklık olmaması için açıklık getirmek isterim.

Demiştik ki : Da, de bağlacını kendisinden önceki kelimeden kesme ile ayırmak yanlıştır: Ayşe de geldi (Ayşe'de geldi değil).

AMA,

Türkiye'de, Fransa'dan, İngiliz'den, Ziya Gökalp’tan, Cebrail'den, Jüpiter’den vb. sözcükler kesme işareti ile ayrılması gerekiyor çünkü bunlar ektir ve özel adlara getirilen iyelik, *durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır. Bunların karıştırılmaması gerekiyor. Bu duruma daha sonra kesme işaretleri konusunda değineceğim.

Sodomo,
Gerçekten seni takdir ediyorum. Devam et dostum. Ana dilimizin yazım kurallarını öğrenmemiz gerekiyor. Gerçi ben Türkçe öğretmeni olmanın avantajıyla çoğunu öğrendim. Darısı başına olsun...

[K.C.]

Sodomo,
Afedersiniz, buradaki 'da', 'de' bağlaçları 'dahi' anlamındaysa özel isme de gelse başka bir kelimenin ardına da takılsa ayrı yazılır bildiğim kadarıyla.

Ayrı yazıldığında da kesme işareti (') kullanılmaz. Ancak 'dahi' anlamına gelmeyen 'da'lar 'de'ler özel isim dışında birleşik yazılırken özel isimlerde kesme işaretinden sonra gelir.

Bir şey daha söylemek istiyorum. Önceki yazınızda 'tabiiki' kelimesinin doğru yazılışını verirken 'i' harfinin birini unutmuşsunuz. Özellikle dikkat ettiğim bir kelime olduğu için söylemeden edemedim. Kurusa bakmayın.

[kage]

çok haklısın sevgili sodomo.forma yazı yazanlara vede yazacaklara imla kurallarının yanı sıra paragraf nasıl açılır,alıntı nasıl yapılır,yazı boyutları ,rengi nasıl ayarlanır vb. açıklamaları örnekleyerek anlatırsanız çok iyi olacağı kanaatindeyim.zira örneğin ben bu konuda oldukça acemiyim.

[sodomo--]

Sevgili KC

Şimdi "tabi ki" değil de "tabii ki" mi olacak ? Bundan emin misiniz ? Eğer öyleyse okey ama önce emin olmalıyım.

"buradaki 'da', 'de' bağlaçları 'dahi' anlamındaysa özel isme de gelse başka bir kelimenin ardına da takılsa ayrı yazılır bildiğim kadarıyla."

İşte burada ki 'de' 'da' bağlacı 'dahi' anlamında değil. Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri 'kesme işareti' ile ayrılıyor :

"Fransa'da yapılacak maç..." (durum eki)
"Van Gölü'nü..........." (durum eki)
"Fransa'nın galibiyeti......." (iyelik)
"Refik Halit Karay’mış....." (bildirme)

"Fransa da turnuvaya katılmayı haketti" cümlesinde de olduğu gibi mi demek istiyorusun ? Burada zaten bağlaç olduğu açık yani "Ayşe de geldi" cümlesinde ki gibi bağlaç olarak kullanılıyor..

Ama,

"Fransa'da yapılacak maç....." cümlesinde kesme işareti var. Çok detaya girmek istemiyorum sonra durum karışacak diye endişe ediyorum. Sonra çorba yapmayalım insanların kafasını.
Neyse kesme işaretlerine geldiğimizde biraz üzerinde fazla dururuz.