71YkM0MEmdL._SL1200_.jpg
Chatgpt'ye sorduğum soru ve aldığım yanıt;
Rıcoldus de monte crucıs'ın ''Doğu seyahatnamesi'' kitabında şöyle denmiş;
''Siyon dağından indikten sonra dominikan kardeşlerimin kaldığı yere uğradım. Dominikan manastırı, hâlâ İsa efendimizin tapınağıyla Süleyman tapınağı arasındaydı.''
Burada geçen İsa efendimizin tapınağı ne anlama geliyor? Ne demek bu? Böyle bir tapınak var mı?
Güzel bir nokta yakalamışsınız. Buradaki ifade, ilk bakışta sanki İsa'ya adanmış ayrı bir Yahudi tapınağı varmış gibi anlaşılıyor. Oysa kastedilen bu değildir.
Rıcoldus de Monte Crucis (13. yüzyıl sonlarında Kudüs'ü ziyaret eden Dominiken keşişi) Latince yazıyordu. "İsa Efendimizin tapınağı" ifadesi büyük olasılıkla Latince metindeki "Templum Domini" veya buna benzer bir ifadeden çevrilmiştir.
Bunun tarihsel anlamı şöyledir:
Yahudilerin Süleyman Tapınağı (Birinci Tapınak) MÖ 586'da yıkıldı.
Aynı yerde daha sonra İkinci Tapınak inşa edildi ve İsa'nın yaşadığı dönemde ayakta olan tapınak buydu.
MS 70 yılında Romalılar İkinci Tapınağı da yıktılar.
Haçlılar Kudüs'ü ele geçirdiklerinde (1099), Tapınak Tepesi'ndeki İslam yapılarından:
Kubbetü's-Sahra'yı Templum Domini (Rabbin Tapınağı),
Mescid-i Aksa'yı ise Templum Salomonis (Süleyman Tapınağı)
olarak adlandırdılar.
Yani Haçlı terminolojisinde:
Templum Domini = Kubbetü's-Sahra
Templum Salomonis = Mescid-i Aksa
Bu isimlendirme tarihsel olarak doğru değildi; Haçlıların kendi Hristiyan yorumuydu.
Peki Ricoldus neden "İsa efendimizin tapınağı" diyor?
Türkçe çevirmen muhtemelen Templum Domini ifadesini "İsa Efendimizin Tapınağı" şeklinde çevirmiştir. Ancak "Domini" kelimesi Latince'de "Rabbin" anlamına gelir. Hristiyan bağlamında "Rab" çoğu zaman İsa'yı ifade ettiğinden çevirmen bunu "İsa Efendimizin" diye çevirmiş olabilir.
Daha kelimesi kelimesine çevrilseydi muhtemelen şöyle olurdu:
"Dominiken manastırı, Rabbin Tapınağı ile Süleyman Tapınağı arasında bulunuyordu."
Buradaki
"Rabbin Tapınağı" ise Kubbetü's-Sahra'nın Haçlı dönemindeki adıdır, İsa adına inşa edilmiş ayrı bir tapınak değildir.
Tarihsel olarak İsa'nın tapınağı diye bir yapı var mı?
Hayır.
Ne Yahudilikte ne de erken Hristiyanlıkta İsa adına inşa edilmiş bir "tapınak" bulunmaz. İsa'nın gittiği tapınak, Yahudilerin İkinci Tapınağı idi. Hristiyanlar ibadet mekânları için "kilise" kavramını kullanmışlardır; "İsa Tapınağı" diye tarihsel bir yapı yoktur.
Dolayısıyla bu cümlede geçen "İsa efendimizin tapınağı", Haçlıların Kubbetü's-Sahra'ya verdikleri isimden kaynaklanan bir çeviri tercihidir; gerçek anlamda İsa'ya ait veya onun için yapılmış bir tapınak kastedilmemektedir. Bu tür ifadeler Orta Çağ Latin kaynaklarında sıkça görülür ve modern okuyucu için yanıltıcı olabilir.